26 juni 2026 – Wat gebeurt er in ons lichaam wanneer we plotseling worden geconfronteerd met gevaar, een conflict of extreme spanning? Volgens neurowetenschapper Karin Roelofs is de bekende ‘freeze-reactie’ – het moment waarop iemand verstijft of bevriest – helemaal niet zo nutteloos als vaak wordt gedacht.
Voor haar onderzoek naar deze reactie ontvangt Roelofs de Spinozapremie, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding van Nederland. De prijs, die wordt uitgereikt door wetenschapsorganisatie NWO, gaat gepaard met een onderzoeksbudget van 1,5 miljoen euro.
Niet vluchten of vechten, maar eerst stilvallen
Bij stress denken veel mensen aan de bekende vecht-of-vluchtreactie. Maar volgens Roelofs speelt ook een derde reactie een belangrijke rol: bevriezen. Daarbij daalt de hartslag terwijl het lichaam tegelijkertijd alert blijft.
Die combinatie blijkt juist gunstig te kunnen zijn. Mensen die onder druk goede beslissingen nemen, laten vaak zo’n tijdelijke freeze-reactie zien. Het lichaam remt als het ware even af, waardoor de hersenen tijd krijgen om de situatie te beoordelen voordat er wordt gehandeld.
Belangrijk voor politie en hulpdiensten
De inzichten uit het onderzoek worden inmiddels ook in de praktijk toegepast. Zo wordt een virtualrealityspel gebruikt om politieagenten te trainen in het omgaan met stressvolle situaties. Door te leren omgaan met de freeze-reactie kunnen zij onder hoge druk beter beslissingen nemen.
Meer onderzoek naar het brein
Karin Roelofs: ‘Deze eervolle prijs onderstreept het belang van het interdisciplinaire veld van de cognitieve neurowetenschappen en stelt ons in staat om ons onderzoek naar angstklachten, stress en stressgedrag een stuk verder te brengen. Innovaties als ultrageluid-neuromodulatie en VR-biofeedback kunnen echt een verschil gaan maken; voor de algemene bevolking, mensen met angstklachten én mensen in risicoberoepen, zoals politiemensen.’
Met het prijzengeld wil Roelofs verder onderzoeken hoe de hersenen reageren op stress en hoe die reacties mogelijk kunnen worden beïnvloed. Uiteindelijk moet die kennis helpen om mensen beter te laten omgaan met spanning, angst en acute dreiging.
De freeze-reactie wordt vaak gezien als een teken van paniek of machteloosheid. Nieuw onderzoek laat juist zien dat het een slimme biologische reactie kan zijn die mensen helpt om in moeilijke situaties de juiste keuzes te maken.
Dit bericht is 12 keer gelezen.
