14 augustus 2026 – Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut hebben een mogelijke biologische marker ontdekt die verband houdt met ernstige suïcidale gedachten. De bevinding kan niet alleen helpen verklaren waarom deze gedachten ontstaan, maar ook waarom sommige mensen ervan herstellen. Daarmee opent het onderzoek een veelbelovende nieuwe richting voor onderzoek naar veerkracht en suïcidepreventie.

Elke dag overlijden in Nederland bijna vijf mensen door zelfdoding. Voor elk overlijden zijn er naar schatting ongeveer twintig suïcidepogingen. Ondanks de enorme impact op de betrokkenen en hun naasten zijn de biologische processen die samenhangen met suïcidale gedachten nog altijd onvoldoende begrepen. Er is tevens een grote behoefte aan een effectief medicijn tegen suicidale gedachten.

Lin Zhang, onderzoeker in de Swaab-groep van het Nederlands Herseninstituut, wil beter begrijpen welke biologische processen een rol spelen bij suïcidaliteit. Tijdens haar promotieonderzoek richtte ze zich op de veranderingen in het brein die samenhangen met ernstige suïcidale gedachten. Haar huidige onderzoek verschuift de aandacht naar herstel: welke mechanismen helpen mensen om deze periode achter zich te laten?

“We hebben aanwijzingen gevonden dat het menselijk brein niet alleen verandert tijdens ernstige suïcidale gedachten, maar bij sommigen mogelijk ook mechanismen bezit die mensen helpen daarvan te herstellen”, zegt Zhang. “We willen begrijpen wat er gebeurt wanneer iemand suïcidale gedachten heeft. Maar misschien is het nog belangrijker om te begrijpen wat iemand helpt veerkrachtig te zijn.”

Een biologisch verschil
Zhang begon haar onderzoek met hersenweefsel van donoren uit de Nederlandse Hersenbank.
“Aanvankelijk maakten we alleen onderscheid tussen mensen met een depressie en mensen zonder,” vertelt Zhang. “Maar in het hersengebied dat we onderzochten vonden we geen significante verschillen.”

Pas toen de onderzoekers de donoren indeelden op basis van hun doodsoorzaak, ontstond een ander beeld. Hersenweefsel van mensen die waren overleden door suïcide of euthanasie bleek af te wijken van dat van mensen die een natuurlijke dood waren gestorven, ongeacht of zij een depressie hadden. “Dat suggereert dat de biologische processen die samenhangen met ernstige suïcidale gedachten deels losstaan van de processen die betrokken zijn bij depressie”, legt Zhang uit.

Zhang richtte zich specifiek op een receptor met de naam P2RX7. Deze receptor speelt een rol bij de manier waarop cellen reageren op stress, ontstekingen en de energiehuishouding. Terwijl ze haar resultaten toelicht, wijst ze naar vier afbeeldingen. De eerste is vrijwel leeg en toont een hersenmonster van een donor die een natuurlijke dood is gestorven. De andere drie afbeeldingen zijn bezaaid met donkerblauwe stippen. “Deze donoren zijn overleden door suïcide of euthanasie.”

De donkerblauwe stippen geven de aanwezigheid van P2RX7 aan. Bij donoren die om het leven kwamen door suïcide of euthanasie waren de niveaus van P2RX7 in zenuwcellen aanzienlijk hoger. Mogelijk gedragen deze zenuwcellen zich daardoor anders tijdens ernstige suïcidale gedachten. Er is echter meer onderzoek nodig om precies te begrijpen wat dit verschil betekent.

Veerkracht tegen suïcidale gedachten
Vervolgens richt Zhang de aandacht weer op de eerste afbeelding, van de donoren die een natuurlijke dood stierven. Op het eerste gezicht lijkt deze groep alleen als vergelijkingsmateriaal te dienen, maar hun medische voorgeschiedenis vertelt een genuanceerder verhaal.

“Sommige van deze donoren hadden eerder in hun leven suïcidale gedachten of een suïcidepoging gehad”, vertelt ze. Opvallend genoeg vertoonden zij niet dezelfde verhoogde niveaus van P2RX7 als de donoren die overleden waren door suïcide of euthanasie.

“Het is goed mogelijk dat hun P2RX7-niveaus tijdens die periode wél verhoogd waren”, legt Zhang uit. “Maar omdat zij later herstelden, kunnen die niveaus weer zijn afgenomen. Helaas kunnen we dat niet vaststellen, omdat we hersenweefsel slechts op één moment in de tijd kunnen onderzoeken.”

De resultaten suggereren dat P2RX7 mogelijk verandert naarmate suïcidale gedachten sterker of juist zwakker worden. “Als we een biologische marker zoals deze in de tijd kunnen volgen, kan dat ons helpen beter te begrijpen hoe suïcidale gedachten zich ontwikkelen,” zegt Zhang. “Dat zou uiteindelijk ook van waarde kunnen zijn in de klinische praktijk.”

De bevinding toetsen bij levende mensen
De volgende stap is het onderzoeken van P2RX7 bij mensen die op dit moment suïcidale gedachten ervaren. Onderzoekers van Amsterdam UMC willen hiervoor gebruikmaken van PET-scans (positronemissietomografie) om signalen die samenhangen met deze receptor in de hersenen te meten.

Het onderzoek bevindt zich nog in een vroeg stadium en het is nog niet bekend of P2RX7 betrouwbaar kan aangeven of iemand suïcidale gedachten heeft, of hoe ernstig deze zijn.
“Ik hoop dat het uiteindelijk een bruikbare biomarker kan worden,” zegt Zhang. “Maar eerst moeten we vaststellen of we hetzelfde patroon ook bij levende mensen kunnen waarnemen.”

Voor Zhang is het onderwerp niet alleen wetenschappelijk. Haar onderzoek heeft de aandacht getrokken van mensen die zelf suïcidale gedachten hebben ervaren, en sommigen schrijven haar regelmatig.

Haar boodschap aan hen is hoopvol:
“Je hersenen houden meer van je dan je je kunt voorstellen. Elke cel in je lichaam probeert je suïcidale gedachten te bestrijden. Ook al voelt dat misschien niet zo, herstel blijft mogelijk.”

Bron:  herseninstituut.nl     The British Journal of Psychiatry

Heb je zelf suïcidale gedachten?
Neem deze gedachten serieus en blijf er niet alleen mee rondlopen. Ben je in Nederland? Bel gratis de hulplijn van 113 zelfmoordpreventie via 113 of start een chatgesprek.  .Er is dag en nacht hulp beschikbaar.

Is er direct levensgevaar? Bel dan 112.

Dit bericht is 6 keer gelezen.