8 oktober 2026 – In het debat over smartphones, sociale media en leeftijdsbeperkingen ontbreekt nog vaak de stem van jongeren zelf. Een nieuwe studie van de Universiteit van Amsterdam laat groepen tieners aan het woord. Zij blijken zich heel bewust te zijn van hun eigen patronen, en willen hun gebruik wel veranderen, maar kunnen dit niet zonder vrienden, ouders en scholen.

In Nederland scherpen steeds meer scholen hun smartphonebeleid aan, terwijl beleidsmakers Europese en landelijke leeftijdsgrenzen voor sociale media verkennen. Onderzoekers Luka Todorović, Annabel Bogaerts en Helle Larsen van de Universiteit van Amsterdam vroegen jongeren zelf naar de invloed van digitale media op hun leven. Wat zeggen zij nodig te hebben om hier gezonder mee om te gaan? Het onderzoek is nu verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Adolescence.

Focusgroepen met havo en vmbo-tl leerlingen
De onderzoekers organiseerden tien focusgroepen met in totaal 78 jongeren van 12 tot 16 jaar op twee Nederlandse middelbare scholen. Daarbij deden zowel havo als vmbo-tl leerlingen mee, een groep die in onderzoek vaak ondervertegenwoordigd is. De tieners spraken over de effecten van digitale media, moeite met stoppen, en wat ze realistische veranderingen vinden.

Onmisbaar én vermoeiend
De jongeren geven aan digitale media zowel onmisbaar als vermoeiend te vinden. Veel van hun sociale leven, zelfexpressie en identiteitsontwikkeling vindt daar plaats, maar digitale media zijn ook een bron van sociale druk, onmogelijke schoonheidsidealen, veiligheidsrisico’s en minder slaap.

Ze beschrijven avonden waarop ze ‘even’ een video willen kijken en uren later nog online zijn. Na school is de telefoon vaak de standaard bezigheid, en het telefoongebruik voor het slapengaan loopt makkelijk door tot diep in de nacht. De jongeren zien zelf dat dit hen moe, gespannen en soms zelfs ‘brain dead’ maakt, maar vinden het moeilijk om hun gewoonten te veranderen.

Niet een kwestie van wilskracht
Opvallend is dat de jongeren zich heel bewust zijn van hun eigen patronen. Ze vertellen hoe hun aandacht wordt vastgehouden, hoe ze de tijd kwijtraken en hoe de beloning van nieuwe content en notificaties hen blijft trekken. Ze geven aan dat ze vaak over hun eigen grenzen gaan, ook als ze vooraf met zichzelf hadden afgesproken hier scherp op te zijn.

‘Met andere woorden: het probleem is niet een gebrek aan motivatie, maar een combinatie van een zelfregulatie die nog in ontwikkeling is, en apps die zijn ontworpen om gebruikers te blijven boeien en niet om de ontwikkeling van jongeren te ondersteunen’, stelt Todorović.

De wil om te veranderen
Veel van de jongeren zeggen hun schermtijd graag te willen verminderen, vooral om beter te slapen en meer tijd te hebben voor sport en hobby’s. Maar ze vinden het moeilijk om dat alleen te doen, bijvoorbeeld met het verwijderen van apps of het verbannen van de telefoon uit de slaapkamer. ‘Ze zijn vooral bang dat ze hierdoor iets gaan missen van het sociale leven dat zich ook op de telefoon afspeelt, of dat ze buiten de groep vallen’, stelt Todorović.

Samen veranderen: vrienden, ouders en school
De jongeren geven daarom duidelijk de voorkeur aan gezamenlijke oplossingen boven individuele wilskracht. ‘Denk aan afspraken met vrienden om tegelijk minder online te zijn, consequente schoolregels en ouders die zelf het goede voorbeeld geven, in plaats van alleen regels op te leggen’, licht Todorović toe.

Maatregelen die alleen beperken, voelen niet als bescherming UvA-onderzoeker Luka Todorović

Ook benadrukken de jongeren dat maatregelen die alleen toegang beperken, zonder een alternatief om verbonden te blijven en zichzelf te uiten, snel worden ervaren als verlies. ‘Het doel van dergelijke beperkingen kan zijn om jongeren te beschermen, maar zonder alternatief wordt dit niet zo ervaren’, stelt Todorović.

De onderzoekers noemen het daarom belangrijk om jongeren ruimte te bieden voor ontmoeting, vriendschap en zelfexpressie ook buiten sociale media, en de digitale omgeving zelf te verbeteren zodat die de zelfregulatie, ontwikkeling en mentale gezondheid van gebruikers ondersteunt.

Maatregelen met draagvlak
Volgens de onderzoekers geven deze inzichten een belangrijk signaal richting ouders, scholen en beleidsmakers. ‘Wie beleid maakt rond smartphones en sociale media, moet ook kijken hoe jongeren voldoende ruimte krijgen voor ontwikkelingsprocessen zoals vriendschap, identiteit en zelfexpressie’, stelt Todorović. ‘Alleen dan kunnen regels rond digitale media op voldoende draagvlak bij jongeren rekenen.’

Details artikel
Todorovic, L., A. Bogaerts, and H. Larsen. 2026. ‘Adolescents’ Perspectives on Self-Regulation and Need for Change in Digital Media Use: A Focus Group Study.’ Journal of Adolescence 98: 2348–2358.

Het onderzoek maakt deel uit van het Digital Youth Project van de afdeling Ontwikkelingspsychologie van de Universiteit van Amsterdam.

Bron: uva.nl 

Dit bericht is 1 keer gelezen.