17 november 2026 – De iPad moet slapen, de juf wordt boos als je te laat komt en die tekening is natuurlijk prachtig. Negen op de tien ouders vertellen hun kinderen weleens een leugentje, blijkt uit promotieonderzoek van Ines Lucieer (Erasmus School of Social and Behavioural Sciences).
Tegelijkertijd vinden veel ouders liegen niet goed en leren ze hun kinderen dat het niet mag.
‘Waar is mijn knutselwerkje gebleven?’ Een kind vraagt het aan zijn moeder of vader. Die weet precies waar het is: gisteravond in de prullenbak beland. Toch antwoordt de ouder dat hij geen idee heeft. Misschien om het kind een teleurstelling te besparen of om te voorkomen dat het minder positief over de ouder gaat denken. Het is een van de voorbeelden die Lucieer tegenkwam. Andere ouders verzekeren hun kind dat er écht geen groente in de pasta zit, terwijl ze net een wortel door de saus hebben gepureerd. Of ze zeggen dat je neus groeit als je liegt.
“Het zijn juist die alledaagse vraagstukken die ik interessant vind”, vertelt Lucieer. Er is veel onderzoek gedaan naar liegen in liefdesrelaties en vriendschappen, maar over ouders die tegen hun kinderen liegen, was weinig bekend. Voor haar proefschrift onderzocht ze in vier studies honderden Nederlandse ouders en in één studie ook Amerikaanse ouders. Hoe vaak liegen ouders, waarom doen ze dat en komt hun gedrag overeen met wat ze van liegen vinden en hun kinderen leren?
Bijna iedereen liegt, maar niet vaak
Negen op de tien Nederlandse ouders liegen weleens tegen hun kind, maar de meesten doen dat slechts af en toe. Minder dan één op de twintig zegt vaak te liegen. Ook tussen Nederlandse en Amerikaanse ouders vond Lucieer geen verschil in hun algemene neiging tot liegen. De ene leugen is de andere niet. Soms liegen ouders om hun kind een fijn gevoel te geven, bijvoorbeeld door een vals gezongen liedje prachtig te noemen. Of ze willen gedrag beïnvloeden: als je je bord niet leegeet, word je niet groot. Soms liegen ze om zichzelf iets te besparen. “Bijvoorbeeld omdat je na een lange dag geen zin meer hebt om een ingewikkeld bordspel te spelen. Dan zeg je misschien dat je nog moet werken, terwijl je eigenlijk gewoon even op de bank wilt liggen.”
Meer redenen dan gedacht
Bestaand onderzoek keek vooral naar leugens waarmee ouders het gedrag of de emoties van hun kinderen beïnvloeden. Maar ouders liegen ook om andere redenen, bleek uit eerdere interviews van het Fami-LIES-onderzoeksteam. Ze beschermen bijvoorbeeld hun privacy door te liegen over hoeveel ze verdienen, of liegen om gesprekken over oorlog en overlijden te vermijden. Soms willen ze hun eigen imago beschermen, zoals bij het weggegooide knutselwerkje. “Je wilt voorkomen dat je kind teleurgesteld raakt in jou als ouder”, legt Lucieer uit. Op basis van die interviews ontwikkelde ze een vragenlijst die ook deze redenen om te liegen meet.
Tijdens de interviews zeiden sommige ouders aanvankelijk dat ze nooit logen. Maar gaandeweg schoten hun steeds meer eigen leugens te binnen. Ook ouders die liegen afkeurden, ontdekten tegenstrijdigheden. “Dan kwam ineens die bewustwording: hé, ik zei eigenlijk dat ik liegen niet goed vind, maar ik doe het zelf ook.” Een ouder vertelde later bewuster te letten op zijn eigen leugentjes.
Ouders liegen, maar leren kinderen dat dit niet mag
Lucieer onderzocht voor het eerst of wat een ouder van liegen vindt, zelf doet en zijn kind leert, binnen diezelfde ouder met elkaar overeenkomt. Bij vrijwel iedere ouder vond ze minstens één tegenstrijdigheid. Een ouder kan zijn kind bijvoorbeeld leren dat je niet mag liegen om gedrag te beïnvloeden, maar dat zelf wel doen als het kind niet wil opschieten. Het werkt ook andersom. Sommige ouders lijken hun kinderen soepelere regels over liegen te leren dan ze zelf hanteren. Vergelijk je ouders met elkaar, dan lijkt er wel samenhang: ouders die bepaalde leugens acceptabeler vinden, vertellen ze gemiddeld ook vaker en leren hun kinderen vaker dat het mag. Maar kijk je binnen dezelfde ouder, dan komen wat die vindt, doet en leert lang niet altijd overeen.
Volgens Lucieer betekent dat niet meteen dat ouders hun normen niet serieus nemen of iets verkeerd doen. “Het laat misschien juist zien hoe ingewikkeld opvoeden soms is. Ouders willen eerlijk zijn, maar ook hun kind beschermen, grenzen stellen of een lastige situatie oplossen. Opvoeden is voortdurend afwegen.” Mogelijk is het soms een bewuste keuze, terwijl op andere momenten de hectiek van alledag een rol speelt. Hoe dat precies zit, is een belangrijke vraag voor toekomstig onderzoek.
En hoe zit het met Sinterklaas?
De promotie is vlak voor de sinterklaasperiode, wanneer de discussie over liegen tegen kinderen terugkeert. Lucieer deed geen onderzoek naar Sinterklaas, en ook niet naar de gevolgen van liegen voor kinderen. Wel ziet ze een belangrijk onderscheid. “Het sinterklaasverhaal is natuurlijk een collectieve leugen. Maar ik kan me voorstellen dat het verschil maakt hoe ouders die leugen inzetten. Dreigen dat je meegaat in de zak van Sinterklaas is misschien wel iets heel anders dan het verhaal zelf vertellen, en heeft mogelijk ook andere gevolgen.”
Haar onderzoek laat zien hoe alledaags liegen in de opvoeding is en dat wat ouders van liegen vinden, wat ze zelf doen en wat ze hun kind leren, niet altijd overeenkomt. “Ik vind het belangrijk dat we dat niet simpelweg als goed of fout beoordelen. We moeten eerst beter begrijpen waarom ouders liegen en in welke situaties ze dat doen.”
Bron: eur.nl
Dit bericht is 4 keer gelezen.