30 augustus 2026 – Het kabinet heeft excuses aangeboden aan ruim 20.000 jongeren die de afgelopen twintig jaar in de gesloten jeugdzorg hebben verbleven. Ook Jeugdzorg Nederland en de gemeenten erkennen dat jongeren daar ernstig tekort zijn gedaan. De excuses zijn onderdeel van een breder hersteltraject voor voormalige cliënten, zo meldt de NOS.
De gesloten jeugdzorg was bedoeld voor jongeren met ernstige en complexe problemen die niet veilig thuis konden wonen. Hun vrijheid kon worden beperkt en in sommige situaties konden zij tegen hun wil worden behandeld.
Inmiddels is duidelijk geworden dat jongeren in deze instellingen niet altijd de bescherming en hulp kregen die zij nodig hadden. Er waren meldingen van een repressief leefklimaat, langdurige vrijheidsbeperking en onvoldoende passende behandeling.
Erkenning van geleden schade
De excuses zijn gericht aan ongeveer 20.000 mensen die de afgelopen twintig jaar in de gesloten jeugdzorg hebben verbleven. Ook jongeren die daarvoor in een jeugdgevangenis terechtkwamen omdat er geen passende jeugdzorg beschikbaar was, vallen onder de erkenning.
Het kabinet noemt de excuses een eerste stap. Er komt daarnaast een hersteltraject tot 2030, waarvoor 12 miljoen euro beschikbaar is. Daarbij wordt onder meer gekeken naar mogelijkheden voor lotgenotencontact, erkenning door instellingen en ondersteuning bij problemen die voormalige cliënten nog altijd ervaren.
GGZ Nieuws schreef eerder over het aangekondigde hersteltraject: Excuses en hersteltraject voor leed in gesloten jeugdhulp.
Vooral jongeren uit ZIKOS-afdelingen zwaar getroffen
Een deel van de problematiek kwam de afgelopen jaren nadrukkelijk aan het licht rond de zogenoemde ZIKOS-afdelingen: Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie. Deze afdelingen waren bedoeld voor jongeren met ernstige psychiatrische problemen.
Onderzoek naar de ervaringen van voormalige bewoners liet zien dat jongeren te maken kregen met onder meer langdurige isolatie, een gebrek aan passende behandeling en een onveilige omgeving. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd concludeerde vervolgens dat de geboden zorg niet passend en toereikend was.
Ook de gevolgen op langere termijn zijn aanzienlijk. Veel voormalige ZIKOS-cliënten kampen nog altijd met psychische en lichamelijke klachten. Daarnaast is er volgens betrokken jongeren en belangenorganisaties nog steeds onvoldoende nazorg en erkenning.
Gesloten jeugdzorg moet verdwijnen
De politiek heeft inmiddels besloten de gesloten jeugdzorg af te bouwen. Het doel is om in 2030 zo dicht mogelijk bij nul gesloten plaatsingen uit te komen. In plaats daarvan moeten kleinschalige en meer gezinsgerichte vormen van jeugdhulp beschikbaar komen.
Die omslag verloopt echter niet zonder problemen. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd waarschuwde eerder dat er onvoldoende passende alternatieven zijn voor jongeren met zeer complexe problemen. Daardoor bestaat het risico dat jongeren tussen verschillende vormen van zorg terechtkomen of dat vrijheidsbeperkende maatregelen ook buiten gesloten instellingen worden toegepast.
Ook de meest recente cijfers laten zien dat de afbouw doorzet. In april 2026 verbleven nog 350 jongeren in de gesloten jeugdhulp, 15,6 procent minder dan een jaar eerder. Het aantal beschikbare plaatsen daalde in dezelfde periode met 12,4 procent naar 467. NZa: aantal jongeren in gesloten jeugdhulp daalt opnieuw.
Erkenning én verandering nodig
De excuses van het kabinet, gemeenten en jeugdzorgaanbieders betekenen voor voormalige cliënten vooral erkenning van wat er is misgegaan. Voor veel jongeren is daarmee echter niet alles opgelost. Zij kampen nog steeds met psychische klachten en de gevolgen van hun verblijf in de gesloten jeugdzorg.
Belangenorganisaties benadrukken daarom dat naast excuses ook concrete ondersteuning, passende nazorg en waar nodig compensatie nodig zijn.
De komende jaren moet bovendien blijken of de afbouw van de gesloten jeugdzorg daadwerkelijk leidt tot betere zorg. Het verdwijnen van gesloten plaatsen is op zichzelf niet voldoende: voor jongeren met ernstige psychische en gedragsproblemen moeten tijdig passende, veilige en zo veel mogelijk open vormen van hulp beschikbaar zijn.
Dit bericht is 11 keer gelezen.
