30 juli 2026 – Op 2 maart 2026 verdedigde Jolien Veraart, psychiater bij de Depressiekliniek van PsyQ, aan de Rijksuniversiteit Groningen haar proefschrift ‘Ketamine als antidepressivum: van onderzoek naar klinische praktijk’. Het onderzoek richt zich op de veilige en effectieve toepassing van ketamine bij mensen met een hardnekkige depressie die onvoldoende baat hebben bij reguliere behandelingen, zo meldt het Nederlands Kennis Centrum Angst, Dwang  en Depressie. 

Een veelbelovende, maar complexe behandeling
Ketamine geldt als een van de meest veelbelovende ontwikkelingen in de behandeling van depressie. Waar reguliere antidepressiva vaak weken nodig hebben om effect te sorteren, kan ketamine bij sommige mensen al binnen uren tot dagen een duidelijke vermindering van depressieve klachten geven. Voor mensen met een hardnekkige depressie kan dat een doorbraak betekenen. Tegelijkertijd kent de invoering van ketamine in de dagelijkse klinische praktijk nog veel uitdagingen — en juist die spanning tussen belofte en praktijk staat centraal in dit proefschrift.

Het perspectief van de patiënt voorop
Een rode draad in het onderzoek is de patiëntgerichte benadering. Veraart begint met een verkenning van het begrip therapieresistente depressie: hoe wordt het gedefinieerd, hoe vaak komt het voor en wat betekent het voor mensen die ermee leven? Uit haar onderzoek blijkt dat de term ’therapieresistent’ ontmoedigend kan zijn voor patiënten. Zij stelt daarom voor om te spreken van ‘hardnekkige’ depressie — een term die meer perspectief biedt. Mensen die interesse hadden in ketaminebehandeling bleken vaak te kampen met chronische, hardnekkige klachten en waren regelmatig wanhopig en ontevreden over eerdere behandelingen.

Ook benadrukt het onderzoek dat de ervaring tijdens een ketaminebehandeling intens en overweldigend kan zijn. Goede voorbereiding, ondersteuning en een veilige, rustige omgeving zijn daarom belangrijk. De onderzoeksgroep ontwikkelde hiervoor een begeleidingsmodule die behandelaars helpt rekening te houden met de gemoedstoestand en de omgeving van de patiënt.

Wat werkt — en wat niet?
Een belangrijk deel van het onderzoek gaat over orale esketamine: een patiëntvriendelijke en praktische toedieningsvorm die thuis kan worden gebruikt. Daarbij bleek een vaste lage dosering niet effectiever dan placebo. Een flexibele, hogere dosering die per persoon wordt afgestemd, gaf wél een duidelijke afname van depressieve klachten. Dit ondersteunt het belang van een individueel afgestemde doseringsstrategie, waarbij voor iedere patiënt de beste balans tussen werkzaamheid en bijwerkingen wordt gezocht.

Het onderzoek keek ook naar mensen met complexe, moeilijk behandelbare depressie — bijvoorbeeld patiënten die onderhouds-ECT ondergaan of die daarnaast kampen met een psychotische kwetsbaarheid of PTSS. De resultaten suggereren dat ketamine ook bij deze groepen effectief en veilig kan zijn, vooral binnen een steunende omgeving. Opvallend was dat naast de depressie soms ook andere klachten, zoals obsessieve of psychotische symptomen, verbeterden. Dit wijst mogelijk op transdiagnostische effecten: een werking die zich over verschillende aandoeningen uitstrekt.

Aandachtspunten en veiligheid
Het onderzoek besteedt nadrukkelijk aandacht aan de veiligheid van ketaminebehandeling. Meer dan de helft van de patiënten ervaart acute bijwerkingen zoals dissociatie, duizeligheid of misselijkheid, maar die zijn doorgaans van korte duur en goed te verdragen. Bij therapeutisch gebruik voor depressie werden geen aanwijzingen gevonden voor de ernstigere risico’s die soms met recreatief gebruik van hoge doseringen samenhangen. Wel signaleerde het onderzoek dat seksuele klachten mogelijk worden onderschat, omdat deze tot nu toe niet standaard worden uitgevraagd.

Een terugkerende uitdaging is bovendien het vasthouden van het effect: stoppen met ketamine leidt vaak tot terugval. Onderhoudsbehandeling blijkt effectief en wordt goed verdragen, maar duidelijke richtlijnen over de duur, de afbouw en de beste strategie ontbreken nog.

Van onderzoek naar praktijk
De bevindingen hebben rechtstreeks bijgedragen aan de veilige invoering van ketaminebehandeling in de praktijk. Sinds 2017 is orale esketamine beschikbaar voor patiënten met hardnekkige depressie bij PsyQ; inmiddels zijn daar meer dan 200 patiënten mee behandeld. Sinds 2022 wordt daarnaast intranasale esketamine aangeboden als goedgekeurde en geregistreerde behandeling, opgenomen in de herziene richtlijn voor de behandeling van depressie. Het vervolgonderzoek RESET-TRD, waarin orale esketamine wordt vergeleken met ECT, bouwt hierop voort.

Veraart plaatst de ontwikkeling van ketamine treffend in perspectief: na het aanvankelijke enthousiasme en de hooggespannen verwachtingen is er ook realisme ontstaan over de complexiteit van invoering in de praktijk. Door onderzoekers en behandelaars te laten samenwerken en gegevens uit de dagelijkse praktijk te verzamelen, groeit nu het inzicht in wie baat heeft bij ketamine en hoe de behandeling veiliger en effectiever kan worden ingezet.

Ook op de NedKAD-conferentie
Jolien Veraart verzorgt samen met Karlijn Kindt (klinisch psycholoog en bestuurder bij Senz GGZ) een keynote over ketamine-ondersteunde therapie op de NedKAD-conferentie van 2 oktober 2026. Wie meer wil weten over dit onderwerp, kan het congres bijwonen.

Bron: nedkad.nl

Dit bericht is 1 keer gelezen.