16 november 2026 – “Slaap er een nachtje over, morgen voel je je beter.” Het is een vertrouwd advies na een lastige ervaring. Maar onderzoek van het Universitair Psychiatrisch Centrum Duffel en de Universiteit Antwerpen suggereert dat die verlichting anders kan verlopen bij mensen die veel moeite hebben om hun emoties te reguleren.
Bij mensen met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis kunnen emoties bijzonder intens aanvoelen en lang blijven hangen. Ook moeilijke nachten komen vaak voor: in een eerdere studie van het onderzoeksteam rapporteerden ongeveer negen op de tien vrouwen met deze kwetsbaarheid een slechte slaapkwaliteit.
Toch weten we nog weinig over de samenhang tussen slaap en emotioneel herstel. Wat gebeurt er bijvoorbeeld met schaamtegevoelens na een nacht slapen? Die vraag stond centraal in een nieuw onderzoek. Het is een van de grootste experimentele studies met slaapregistratie naar emotioneel herstel tijdens de nacht bij mensen met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis. De resultaten verschenen in eClinicalMedicine, een tijdschrift binnen de toonaangevende Lancet-familie.
Een ongewoon experiment: luisteren naar je eigen karaokeoptreden
De onderzoekers bestudeerden 44 vrouwen met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis en 41 vrouwen zonder psychische kwetsbaarheid. Deelnemers zongen Silent Night met een geluidsonderdrukkende hoofdtelefoon op. ’s Avonds en de volgende ochtend beluisterden ze hun opname opnieuw, terwijl ze wisten dat de onderzoekers meekeken. Dat moest schaamte oproepen. Voor en na het luisteren gaven ze aan hoeveel ongemak en emotionele spanning ze ervaarden. Vrouwen met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis rapporteerden zowel ’s avonds als ’s ochtends meer ongemak na het beluisteren van hun optreden, net zoals de controlegroep.
“Slaapproblemen, dromen en nachtmerries kunnen aanwijzingen geven over hoe we emoties verwerken”, zegt Mariana Mendoza-Alvarez.
Maar … zou dezelfde gênante ervaring de volgende ochtend minder hard binnenkomen? Wanneer de onderzoekers het ongemak na het luisteren vergeleken met hoe de deelnemers zich ervoor voelden, zagen ze wel degelijk een verschil. In de vergelijkingsgroep nam het ongemak na een nacht slapen af, terwijl ze bij vrouwen met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis toenam. Ook de emotionele spanning daalde significant in de controlegroep, maar niet in de groep met borderlinepersoonlijkheidsstoornis. Hoewel die laatste groep zich vóór het opnieuw beluisteren na een nacht slapen minder ongemakkelijk voelde, leek de verlichting dus beperkt zodra de opname de emoties weer opriep.
Die bevindingen maken slaap een belangrijk aandachtspunt om emotioneel herstel beter te begrijpen, beseft onderzoeker Mariana Mendoza-Alvarez. “In de geestelijke gezondheidszorg richten we ons vaak op ervaringen overdag. Maar wat gebeurt er ’s nachts? Slaapproblemen, dromen en nachtmerries kunnen aanwijzingen geven over hoe we emoties verwerken. Onze bevindingen suggereren dat ‘er een nachtje over slapen’ anders kan werken bij mensen die al moeite hebben met intense emoties.”
Tijdens de nacht registreerden sensoren onder meer de hersenactiviteit en oogbewegingen, om een verklaring te vinden. De gegevens bieden voorlopig onvoldoende houvast om te verklaren waarom dat herstel tussen de groepen verschilt.
Kunnen betere nachten helpen bij moeilijke dagen?
Voor ervaringsdeskundige Lisa Willems is de samenhang tussen moeilijke nachten en moeilijke ochtenden herkenbaar. “Ik kon moeilijk inslapen omdat ik lastige ervaringen bleef herbeleven en piekeren”, vertelt ervaringsdeskundige Lisa Willems. “Soms had ik muziek, verhalen of een serie op de achtergrond nodig om mijn gedachten tot rust te brengen. Ik werd wakker en kon niet meer inslapen. De angst of het verdriet na een nachtmerrie kon dagen blijven hangen. ’s Ochtends was ik nog altijd uitgeput en kwamen de gedachten van gisteren meteen terug.”
Lisa hoopt dat het onderzoek tot meer ondersteuning leidt. “In therapie leerde ik dat slaaptekort het moeilijker maakt om met emoties om te gaan. Maar ik wilde meer hulp bij het slapen zelf. Ik hoop dat slaap een vast onderdeel van de behandeling wordt, met praktische hulp om beter te slapen.”
Die oproep krijgt steun van psychiater prof. dr. Livia De Picker (UPC Duffel en Universiteit Antwerpen), promotor van het onderzoek. Volgens haar verdienen slaapproblemen een veel prominentere plaats in de geestelijke gezondheidszorg. “Slaapklachten bij mensen met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis werden lang afgedaan als een zoveelste uiting van hun emotionele moeilijkheden, in plaats van ze op zich ernstig te nemen. Onze bevindingen suggereren dat wat er ‘s nachts gebeurt, mee bepaalt hoe iemand de volgende dag met emoties omgaat. Ik hoop dat dit onderzoek ertoe bijdraagt dat zorgverleners beter luisteren wanneer patiënten zeggen dat ze slecht slapen, en daar ook echt mee aan de slag gaan.”
De studie werd uitgevoerd bij en gefinancierd door UPC Duffel en maakt deel uit van het doctoraatsonderzoek van Mariana Mendoza-Alvarez aan de Universiteit Antwerpen.
Bron: persbericht