12 juni 2026 – Ben jij altijd de weg kwijt, zelfs op plekken waar je al jaren komt? Dan heb je misschien atopia. Leidse psychologen onderzoeken deze relatief onbekende aandoening op het Lowlands-festival. ‘De ideale plek om onderzoek te doen naar verdwalen.’

Atopia is een aangeboren conditie waarbij het brein niet in staat is een mentale plattegrond van de omgeving te vormen. De informatieverwerking in de hersenen lijkt bij deze mensen anders te verlopen. ‘Zelfs als ze dertig jaar in dezelfde buurt wonen, kunnen ze niet vertellen hoe de straat eruitziet als je de hoek omgaat’, vertelt hoogleraar neuropsychologie Ineke van der Ham.

Blauwe bloemetjes
Mensen met atopia, of ‘atopianen’ zoals Van der Ham ze ook wel noemt, navigeren vooral op basis van herkenningspunten. ‘Zij weten bijvoorbeeld dat ze bij de Zeeman naar links moeten en bij de blauwe bloemetjes naar rechts’, zegt de hoogleraar. ‘Als zo’n herkenningspunt verdwijnt omdat de gemeente de bloembakken weghaalt, raken ze de weg kwijt.’

Atopia komt best veel voor: schattingen lopen uiteen van ongeveer 3 tot 8 procent van de bevolking. Toch is er nog relatief weinig over bekend. Van der Ham hoopt daar verandering in te brengen. ‘Veel mensen met atopia schamen zich als ze weer eens verdwalen. Maar het heeft niets met domheid te maken.’ Ze vergelijkt de aandoening met dyslexie, waarvoor tegenwoordig ook veel meer begrip bestaat.

Unieke kans voor onderzoek
De onderzoekers zijn daarom niet alleen op Lowlands om gegevens te verzamelen, maar ook om het gesprek aan te gaan met festivalbezoekers. Tegelijkertijd biedt het festival een unieke onderzoeksomgeving. ‘Op Lowlands vinden we een diverse groep proefpersonen, zowel qua leeftijd, geslacht als opleidingsniveau. Sommige mensen zullen alcohol hebben gedronken of andere middelen hebben gebruikt, maar ook dat is voor ons interessant om mee te nemen in het onderzoek.’

‘We missen nog betrouwbare diagnostische criteria’, vervolgt Van der Ham. ‘Een festival is de perfecte testomgeving: groot, onbekend en vol mensen. Wat we hier meten, kunnen we in geen enkel laboratorium nabootsen.’

Ruimtedoolhof
De psychologen onderzoeken hoe mensen navigeren, zowel in een doolhof met ruimtethema (Space Maze) als op het festivalterrein zelf. Kunnen deelnemers de dichtstbijzijnde toiletten vinden? En weten zij de snelste weg naar de Alpha-tent? De antwoorden moeten helpen om beter te begrijpen hoe atopia werkt en hoe de aandoening kan worden vastgesteld.

Tips tegen verdwalen
Menig Lowlandsganger is het weleens overkomen: je strompelt in het donker over de camping en kunt je tent niet meer vinden. Heeft Van der Ham nog tips om verdwalen te voorkomen? ‘Bekijk vooraf de plattegrond van het terrein en neem die rustig door. Kijk welke herkenningspunten je kunt gebruiken om te navigeren.’

Mensen die goed kunnen navigeren, gebruiken volgens Van der Ham twee strategieën. De eerste is allocentrische navigatie, waarbij je gebruikmaakt van een mentale kaart van de omgeving. De tweede is egocentrische navigatie, waarbij je navigeert vanuit je eigen perspectief.

Naar de wc rennen
‘De kunst is om steeds de juiste strategie te kiezen voor een bepaalde taak. Moet je snel naar de dichtstbijzijnde wc rennen, dan gebruik je vooral egocentrische navigatie. Moet je een vriend ophalen aan de andere kant van het terrein en daarna naar een bepaald optreden, dan is allocentrische navigatie vaak handiger.’

En haar laatste advies? Laat Google Maps af en toe links liggen. ‘Daag je brein uit en navigeer eens uit je hoofd. Veel onderzoek suggereert dat intensief gebruik van navigatie-apps ten koste kan gaan van onze eigen navigatievaardigheden. Blijf je brein prikkelen, zodat je ook zonder telefoon de weg kunt vinden.’

Wil jij ook meedoen aan het onderzoek naar atopia? Of wil je meer weten over deze aandoening? Kom dan naar Lowlands Science tijdens Lowlands 2026, van 21 tot en met 23 augustus. Je vindt Lowlands Science vlak naast de Alpha-tent.

Bron; universiteitleiden.nl

Dit bericht is 2 keer gelezen.