5 september 2026 – Sociale steun, het actief aanpakken van problemen en gedragsactivatie lijken belangrijke werkzame onderdelen van psychologische behandelingen voor mensen met depressie en angst. Dat blijkt uit een grote analyse van individuele patiëntgegevens uit eerdere onderzoeken.

Psychologische behandelingen voor depressie en angst bestaan vaak uit verschillende technieken. Maar welke onderdelen daarvan dragen nu het meest bij aan herstel? Onderzoekers hebben geprobeerd die vraag te beantwoorden door niet alleen naar complete behandelmethoden te kijken, maar naar de afzonderlijke onderdelen ervan.

Uit de analyse komt naar voren dat vooral sociale steun, probleemoplossing en gedragsactivatie belangrijke componenten zijn. Bij gedragsactivatie worden mensen gestimuleerd om activiteiten weer op te pakken die betekenisvol zijn of een gevoel van plezier en voldoening geven.

De onderzoekers analyseerden gegevens van individuele deelnemers uit gerandomiseerde onderzoeken. Daarmee konden zij beter kijken welke onderdelen van behandelingen samenhangen met vermindering van klachten.

Niet alleen praten over klachten
De resultaten sluiten aan bij verschillende bestaande psychologische behandelmethoden. Zo probeert gedragsactivatie te voorkomen dat mensen zich steeds verder terugtrekken uit activiteiten en sociale contacten. Bij probleemoplossende therapie leren mensen problemen concreet in kaart te brengen en stap voor stap oplossingen te zoeken.

Sociale steun vormt daarbij een derde belangrijke component. Contact met anderen kan helpen om isolement te verminderen en biedt praktische en emotionele steun tijdens een periode van psychische klachten.

De onderzoekers benadrukken daarmee het belang van behandelonderdelen die niet uitsluitend gericht zijn op gedachten en gevoelens, maar ook op gedrag, problemen in het dagelijks leven en sociale relaties.

Geen bewijs dat één techniek voldoende is
De resultaten betekenen niet dat een psychologische behandeling voortaan alleen uit sociale steun of gedragsactivatie zou moeten bestaan. Psychologische behandelingen zijn doorgaans opgebouwd uit meerdere onderdelen die elkaar kunnen versterken.

Ook kunnen de effecten verschillen per persoon en per aandoening. De analyse moet daarom vooral worden gezien als een aanwijzing voor de vraag welke elementen van behandelingen mogelijk het meeste bijdragen aan herstel.

De bevindingen zijn volgens de onderzoekers relevant voor de verdere ontwikkeling van psychologische behandelingen. Als duidelijker wordt welke onderdelen daadwerkelijk werkzaam zijn, kunnen behandelingen mogelijk gerichter worden opgebouwd.

Nederlandse praktijk sluit al aan
Ook in Nederland zijn verschillende van deze elementen al onderdeel van de behandeling van depressieve klachten. De Nederlandse richtlijnen voor depressie en angst bieden zorgverleners houvast bij het kiezen en aanpassen van een behandeling, waarbij onder meer rekening wordt gehouden met de ernst, duur en het beloop van de klachten en met de voorkeuren van de patiënt.

Activering en het aanbrengen van structuur spelen bijvoorbeeld een rol bij de aanpak van depressieve klachten. Ook probleemoplossende therapie behoort tot de psychologische behandelvormen die in de Nederlandse richtlijnontwikkeling worden genoemd.

Daarnaast wordt in Nederland steeds meer gekeken naar de verbinding tussen psychische gezondheid en het sociale leven van mensen. Het Trimbos-instituut wijst bijvoorbeeld op de rol van sociale wijkteams bij het signaleren van depressieve klachten en het verbinden van mensen met passende hulp of activiteiten. Een voorbeeld daarvan is Welzijn op Recept, waarbij mensen vanuit de huisartsenzorg kunnen worden verwezen naar sociale, creatieve of bewegingsactiviteiten.

Dat past bij een bredere ontwikkeling richting herstelondersteunende zorg, waarin niet alleen de symptomen centraal staan, maar ook het dagelijks functioneren, persoonlijke doelen, sociale contacten en de eigen regie van mensen.

Belangrijk bij beperkte toegang tot psychologische zorg
De vraag is ook relevant vanwege de beperkte beschikbaarheid van psychologische hulp. Wanneer duidelijker wordt welke behandelcomponenten effectief zijn, kan worden onderzocht of deze eenvoudiger en op grotere schaal kunnen worden aangeboden.

De Nederlandse praktijk laat al zien dat niet alle ondersteuning noodzakelijkerwijs binnen een gespecialiseerde GGZ-behandeling hoeft plaats te vinden. Juist de verbinding tussen huisartsenzorg, GGZ, sociaal domein en maatschappelijke activiteiten kan daarbij een rol spelen. Het Trimbos-instituut onderzoekt momenteel bijvoorbeeld samen met onder meer MIND en verschillende regio’s hoe het verkennend gesprek binnen de nieuwe mentale gezondheidsnetwerken in de praktijk werkt.

Bron: The Lancet Psychiatry

Dit bericht is 1 keer gelezen.