14 december 2025  – Wie gestrest is, merkt dat in het lijf: allerlei systemen, zoals het immuunsysteem, worden beïnvloed. Biologen Marcel Schaaf en Erin Faught van de Radboud Universiteit onderzoeken hoe dat werkt. Uit nieuw onderzoek blijkt hoe stress het gedrag verandert door gebruik te maken van twee verschillende receptoren, zo meldt de Radboud Universiteit. Eerder ontrafelden ze hoe stress juist positieve effecten kan hebben op het immuunsysteem.

Voor beide onderzoeken, die werden uitgevoerd toen Schaaf en Faught nog werkzaam waren aan de Universiteit Leiden, bekeken de biologen de effecten van stress op zebravissen. Schaaf: ‘De hormonale systemen van zebravissen en mensen lijken heel erg op elkaar. Als ze onder stress staan, maken ze hetzelfde hormoon aan (cortisol) en ze hebben dezelfde receptoren die de effecten van dat hormoon veroorzaken.’ Bij hun eerste onderzoek werden de zebravissen in een soort buis geleid waarin het water flink wervelde, waardoor hun evenwichtsorgaan werd verstoord. Faught: ‘Het deed geen pijn, maar ze raakten er wel gestrest door. Vervolgens hebben we de effecten van stress op hun immuunsysteem bekeken.’

Transparant
Omdat zebravissen doorzichtig zijn, konden onderzoekers letterlijk zien wat er met immuuncellen in de zebravissenlichamen gebeurde. Faught: ‘We zagen dat sommige immuuncellen na de stressprikkel naar buiten toe bewogen, richting de huid, alsof ze zich klaarmaakten om de vis te beschermen. Daarnaast namen de cellen ook monsters van het omringende water, alsof ze aan het monitoren waren wat er in de omgeving aan de hand was.’ Schaaf vult aan: ‘Dat betekent dat kortdurende stress het immuunsysteem activeert, terwijl we weten dat langdurige stress juist slecht is voor het immuunsysteem. ‘We zagen ook een omslagpunt: als de stressperiode langer dan twee uur duurde, had de stress geen stimulerend effect op het immuunsysteem meer, maar zagen we juist een onderdrukkend effect.’

Receptoren
Uit het recentste onderzoek bleek dat het gedrag van zebravissen onder stress afhankelijk is van twee verschillende receptoren (glucocorticoïd (GR) en mineralocorticoïd (MR)) die intensief met elkaar moeten samenwerken. Schaaf: ‘We wisten al dat twee receptoren zich aan elkaar moeten binden om actief te zijn, maar we gingen er altijd vanuit dat twee identieke receptoren moesten samenwerken. Wat we nu hebben aangetoond, is dat twee verschillende receptoren zich moeten verbinden en samenwerken om cortisol bepaalde gedragingen te laten beïnvloeden.’

Om dat te testen, werden de zebravissen blootgesteld aan afwisselende periodes van vijf minuten donker en vijf minuten licht. Faught: ‘Normaal gesproken, zonder stress, zijn zebravissen inactief in het licht en in het donker gaan ze flink bewegen. Maar met een stressprikkel werden ze ook erg actief in het licht.’ Door de receptoren selectief paren van identieke of verschillende receptoren te laten vormen, ontdekten de onderzoekers dat de vissen alleen gestrest gedrag vertoonden wanneer de twee verschillende receptoren konden samenwerken.

Schaaf ziet mooie toepassingen voor de toekomst: ‘Dit kan veel effect hebben op bijvoorbeeld een medicijn als Prednison, dat cortisol nabootst. Dat geneesmiddel onderdrukt ontstekingsreacties en wordt daarom met succes gebruikt voor de behandeling van ziekten zoals astma en reumatoïde artritis, maar het veroorzaakt ook bijwerkingen zoals slaapstoornissen en gedragsveranderingen. Nu we begrijpen hoe deze receptoren de effecten van cortisol beïnvloeden, is het misschien mogelijk om een geneesmiddel te ontwikkelen dat deze bijwerkingen voorkomt.’

Literatuurverwijzing – Faught, E., Canino Avilés, V., & Schaaf, M. J. M. (2025). Mineralocorticoid and glucocorticoid receptor heterodimers mediate cortisol-induced behavioural changes via modulation of glutamatergic signalling. Molecular Psychiatry. https://doi.org/10.1038/s41380-025-03389-z 

Bron: ru.nl

Dit bericht is 213 keer gelezen.