22 december 2025 – Het terugdringen van separaties in de ggz vraagt om nauwe samenwerking tussen  (ex-)cliënten, naasten en professionals. Daarom organiseert MIND een tour langs ggz-instellingen. Na eerdere bezoeken aan GGZ Noord-Holland-Noord en GGZ Eindhoven was MIND op 16 december te gast bij GGZ Reinier van Arkel in ’s-Hertogenbosch. Centraal stond de vraag: hoe kunnen we eenzame opsluiting voorkomen?

“Verplichte zorg mag nooit een standaardoplossing zijn”, zo opende Tom van Mierlo, lid van de Raad van Bestuur bij Reinier van Arkel, de bijeenkomst. “We moeten alles op alles zetten om eenzame opsluiting verder te verlagen.” Tegen de landelijke trend in laat Reinier van Arkel zien dat dit wel degelijk kan: sinds 2015 daalde het aantal separaties met 96% en is het aantal separeerruimtes teruggebracht van 13 naar 4. De succesfactoren hiervoor zijn: goed leiderschap en creativiteit van bevlogen hulpverleners. Er wordt gewerkt volgens de HIC-werkwijze, waarbij hulpverleners tijd en ruimte krijgen om te ervaren dat het anders kan. De introductie van de open IC bij Reinier van Arkel is hierin een belangrijke stap.

Separaties flink afgenomen
Jurgen van der Meijs, manager Behandelzaken HIC/IHT, vertelde dat de organisatie al stappen heeft gezet. “Negen separeerruimtes zijn gesloten: vier zijn nog operationeel. We onderzoeken de mogelijkheid om in de komende jaren nog twee separeerruimtes af te bouwen”. Ook blijkt uit recente cijfers dat steeds minder cliënten te maken krijgen met eenzame opsluiting en dat de duur van separaties ten opzichte van 2024 met 62% is afgenomen. “Het opdoen van succeservaringen is van belang om de ingezette beweging met elkaar voort te kunnen zetten”.
Open IC
Vervolgens vertelde Jurgen over een vernieuwend concept. Naast de bestaande Intensive Care Units introduceert de organisatie de Open Intensive Care Unit (Open IC). Deze bevindt zich aan de rand van de afdeling en biedt cliënten vrijwillig een prikkelarme omgeving met intensieve begeleiding, afgestemd met het behandelteam. Er is een kamer voor rooming-in zodat familie dichtbij kan blijven. Indien nodig wordt cameraobservatie ingezet voor veiligheid.

Dilemma: Drugsgebruik in relatie tot separatie
Een casus liet zien hoe drugsgebruik soms tot agressie leidt, waardoor separatie nodig is om veiligheid te waarborgen. De cliënt voelde achteraf schaamte over het gedrag. Reinier van Arkel geeft aan in te zetten op innovatieve zorg, deskundige teams en samenwerking om onvrijwillige zorg verder terug te dringen.

Samenwerking ambulant/wijk en visie kliniek
Bij de bespreking van de visie op passende zorg voor acute psychiatrie kwam het belang van samenwerking tussen ambulante zorg, wijkteams en klinische zorg nadrukkelijk naar voren. Samen met cliënt, naasten en behandelaar bespreekt de organisatie welke interventies helpen bij oplopende spanning en wat wordt vastgelegd in een signaleringsplan. Zo worden escalaties voorkomen en passende ondersteuning geboden. Tegelijk vragen professionals zich af: hoe blijven we zorg humaan aanbieden zonder zelf in de frontlinie van agressie te staan? Daarvoor zijn diverse creatieve initiatieven ontwikkeld om separeervrij te werken en tegelijk veiligheid op de werkvloer te waarborgen.

Rollenspel acute psychiatrie
Psychiater Maartje Kersten maakte deze visie over acute psychiatrie concreet met een interactief rollenspel. Deelnemers namen andere rollen aan dan hun dagelijkse functie om vanuit verschillende perspectieven naar een crisissituatie te kijken. Met als kernvraag: hoe kunnen we samen passende zorg bieden? Elementen zoals de 5-minutenmethodiek, het signaleringsplan en oprecht contact stonden centraal.

MIND: Wat als er geen separeerruimte is?
Danielle Budel en Marja van der Zanden van MIND benadrukten het belang van het afschaffen van eenzame opsluiting zonder nabijheid. Ervaringsdeskundige Hans Mollen vertelde over hoe ingrijpend separatie kan zijn en welke impact dit heeft op herstel. Dit maakte invoelbaar waarom liefdevolle zorg en nabijheid essentieel zijn. MIND pleit voor een gezamenlijke wil tot verandering, ondersteund door cultuurverandering, fysieke aanpassingen en training van personeel. Marja: “Helaas is het nodig dit blijvend te agenderen. Het recente rapport van de IGJ laat zien dat het aantal en de duur van insluitingen weer stijgt”.

Vervolgens stelde MIND deelnemers de uitdagende vraag: “Wat als er geen separeerruimte is, wat doe je dan?”

In verschillende groepjes werd dit onderwerp besproken. Het gesprek bood ruimte om zorgen te delen en samen te zoeken naar manieren om stap voor stap vooruitgang te boeken. De belangrijkste conclusie: een gezamenlijke koers is essentieel. Van verpleegkundig team tot behandelteam, management als ook organisatorisch. Met alle lagen van de organisatie die dezelfde richting op werken, kan stap voor stap gewerkt worden naar een humanere zorg, waarbij separaties verleden tijd zijn. Out of the box denken en uitproberen is belangrijk om te komen tot interventies rondom opschaling van zorg. Stappen die nodig zijn om uiteindelijk een separatie te voorkomen. Een uitdaging is het waarborgen van de veiligheid van medewerkers en cliënten. Tegelijkertijd werd erkend dat er kansen liggen om samen te werken aan nieuwe oplossingen, waarbij nabijheid en liefdevolle zorg centraal staan.

Campagnetour en petitie MIND
De campagnetour is een initiatief van MIND om de impact van eenzame opsluiting en mogelijke alternatieven vormen van liefdevolle zorg meer bekendheid te geven. Separeervrijwerken vraagt allereerst om een gezamenlijke wil tot verandering. Vervolgens moet dit leiden tot een nieuwe cultuur, ondersteund door fysieke en organisatorische aanpassingen en training van personeel. MIND hoopt met de tour professionals en instellingen te inspireren om dwang in de zorg te verminderen en om nauwer met elkaar samen te werken aan oplossingen waardoor eenzame opsluiting in de ggz stopt.

Daarnaast is door MIND op 13 mei 2025 de petitie Stop eenzame opsluiting aangeboden aan de leden van de Tweede Kamer. Meer dan 18.000 Nederlanders steunden deze petitie. Ook was MIND met het thema ‘liefdevolle zorg’ op 12 juni met ervaringsdeskundigen prominent aanwezig op het congres Voorkomen verplichte zorg. 

Bron: mindplatform.nl

Dit bericht is 175 keer gelezen.