13 maart 2026 – Spanning speelt een belangrijke rol bij psychische stoornissen. Het beïnvloedt hoe ernstig slapeloosheid, depressie, angst, posttraumatische stressstoornis (PTSS) en ADHD zich uiten. Toch is het opvallend dat onderzoekers niet altijd precies hetzelfde bedoelen met het begrip ‘spanning’. Onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut zochten daarom uit of er verschillende soorten spanning bestaan.

“Binnen het slaaponderzoek weten we al veel over de rol van spanning bij slapeloosheid,” vertelt eerste auteur Tom Bresser. “Maar spanning speelt ook een grote rol bij veel andere psychische aandoeningen.” Bresser en zijn collega’s vroegen zich daarom af of al die vormen van spanning eigenlijk wel hetzelfde zijn, of dat er verschillende typen spanning bestaan. “Als we beter begrijpen wat spanning precies is, kunnen we ook slapeloosheid, angst en depressie beter begrijpen”, legt hij uit.

Om meer inzicht te krijgen in dit vraagstuk, bundelden de onderzoekers een groot aantal vragenlijsten voor verschillend psychische aandoeningen tot één grote vragenlijst. Bijna vijfhonderd deelnemers van slaapregister.nl beantwoordden al die vragen.

Zeven dimensies van spanning
Uit het onderzoek kwamen zeven verschillende soorten van spanning naar voren. Bijna elke soort spanning kwam bij meerdere stoornissen voor. Maar de relatieve ernst van elke soort spanning was anders voor mensen met slapeloosheid, depressie, angst, paniek, posttraumatische stress en ADHD.

Tool voor toekomstig onderzoek
Op basis van deze bevindingen maakten de onderzoekers een nieuwe beknopte vragenlijst om de verschillende  soorten spanning te meten. “In plaats van te moeten zoeken naar de juiste combinatie van vragenlijsten, kunnen onderzoekers hiermee spanning een stuk eenvoudiger helemaal compleet in kaart brengen,” aldus Bresser. Het slaaplab gebruikt de vragenlijst inmiddels al in verschillende eigen onderzoeken naar slapeloosheid en angst.

Daarnaast onderzoekt Bresser welke hersenmechanismen betrokken zijn bij de verschillende soorten spanning. “We hopen beter te begrijpen welke hersengebieden betrokken zijn bij welke soort spanning.” Zo willen de onderzoekers preciezer in kaart brengen hoe spanning in de hersenen werkt.

Betere behandeling van spanning
Bresser hoopt dat de vragenlijst in de toekomst ook in de praktijk gebruikt gaat worden. “Vaak komt iemand bij de psycholoog binnen met aandoening A, maar blijkt diegene ook een aanleg te hebben voor stoornis B of C,” legt hij uit. “Door het gebruik van de gecombineerde vragenlijst kunnen de onderliggende vormen van spanning hopelijk duidelijker worden.”

Dat kan psychologen helpen om gerichter te behandelen. In plaats van slechts één probleem aan te pakken, kan een behandelplan zich richten op de voor de individuele patiënt belangrijkste soorten spanning tegelijk. “We hopen dan ook dat zorgprofessionals de vragenlijst in de praktijk willen uitproberen.” besluit Bresser.

De vragenlijst (NL, EN, DU) is vrij toegankelijk in de bijlage van de publicatie in eClinicalMedicine, part of The Lancet Discovery Science: https://www.thelancet.com/journals/eclinm/article/PIIS2589-5370(26)00057-X/fulltext

Bron: herseninstituut.nl

Dit bericht is 16 keer gelezen.