24 februari 2026 – Nauwe samenwerking tussen (ex-)cliënten, naasten en professionals is vereist als het gaat om het terugdringen van separaties in de ggz. Daarom organiseert MIND een tour langs ggz-instellingen. Donderdag 19 februari was MIND te gast bij Amsterdam UMC. Centraal stond de vraag: hoe kunnen we eenzame opsluiting voorkomen?
MIND beleidsadviseur Danielle Budel: “MIND is de campagne Stop eenzame opsluiting gestart, omdat dit indruist tegen de rechten van de mens en schadelijk is voor zowel de cliënt, naaste als professional.” In 2025 startte MIND de petitie Stop eenzame opsluiting om de politiek wakker te schudden in aanloop naar de internetconsultatie op de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) (26 mei 2025). Omdat eenzame opsluiting niet teruggedrongen kan worden zonder alternatieven, is MIND een campagnetour langs ggz-instellingen gestart.
Campagnetour
Tijdens deze tour gingen verpleegkundigen, psychiaters, ervaringsdeskundigen en MIND in gesprek om tot gezamenlijke best practices te komen. Eerder bezocht MIND: GGZ Noord-Holland-Noord, GGZ Eindhoven, GGZ Reinier van Arkel, en hield een workshop bij GGZ Rivierduinen. Ook bij Amsterdam UMC gingen de deelnemers een gezamenlijke dialoog aan. Daarna werd de afdeling Psychiatrie bezocht om ook de vriendelijke Intensive Care Unit (ICU) ruimte te zien.
Andere ruimtes creëren
“Ook binnen Amsterdam UMC leeft de ambitie om eenzame opsluiting terug te dringen”, Verpleegkundige en onderzoeker Paul Doedens (Amsterdam UMC). Amsterdam UMC heeft het aantal insluitingsuren met 83% teruggedrongen tussen 2012 en 2024. Na een ingrijpende verbouwing op de High Intensive Care (HIC) in 2020 hebben vier separeercellen en vier patiëntenkamers met een slot plaats gemaakt voor twee intensive care units, waarvan één de beschikking heeft over een Extra Beveiligde Kamer (EBK). Behalve de EBK heeft de HIC van Amsterdam UMC geen ruimtes die op slot kunnen. De EBK wordt alleen nog gebruikt in noodgevallen en de cliënt in kwestie blijft dan één-op-één begeleiding krijgen.
Van verminderen naar uitbannen van eenzame opsluiting
Eenzame opsluiting doet Amsterdam UMC dus niet meer, al is dit ongetwijfeld nog wel eens voorgekomen in de weerbarstige praktijk van alledag. Ruim voor de verbouwing was Amsterdam UMC al begonnen met het verminderen en uiteindelijk uitbannen van eenzame opsluiting. In de hele organisatie werden het HIC-model en delen van Safewards (model om de-escalerend werken) geïmplementeerd. Paul Doedens: “De verbouwing zorgde weliswaar voor een omgeving die deze werkwijze beter ondersteunt, het voelde daarmee als een kers op de taart.”
Het juiste kunnen doen
Eenzame opsluiting terugdringen en uitbannen blijkt wel voortdurende aandacht te vragen. Het kan niet worden beschouwd als een project wat op een zeker moment klaar is. Voorkomen van (eenzame) insluiting vereist dat zorgmedewerkers soms risico’s moeten nemen met hun eigen veiligheid, omdat de veiligste optie voor hen een onacceptabel onveilige optie voor de cliënt is. Dat is het juiste om te doen, maar kan voor zorgprofessionals wel contra-intuïtief aanvoelen. Daarom is er alles aan gelegen om de randvoorwaarden zo optimaal mogelijk neer te zetten, zodat de medewerkers van de HIC zich kunnen focussen op de zorg voor de cliënten op het hoogtepunt van hun crisis.
Processen verbeteren
Momenteel is de HIC van Amsterdam UMC bezig om alle processen rondom crisisinterventie te optimaliseren (zoals risicotaxatie, interprofessionele communicatie, medicatiebeleid etc.) met als doel om geen insluiting meer toe te passen. Paul Doedens: “Dit voelt als ambitieus, maar de cliënten van de HIC verdienen dergelijke ambitie.”
Dialoog
MIND: Wat als er geen separeerruimte is?
Wederom ging het over liefdevolle zorg en nabijheid. Het is vanuit de afdeling zelf (vanuit de verpleging) ingegeven om zo te gaan werken. Een verpleegkundige: “Toch wel de eerste vijf minuten een quick scan: wie heb ik tegenover me? Hoe komt iemand binnen? En wat heeft deze persoon nodig? Om het zo prettig mogelijk voor diegene te maken met de middelen die we hebben. Daar moeten we op anticiperen. En vertrouwen opbouwen.”
Liefdevolle zorg en nabijheid is ook meer eigen regie geven. “Niet te veel regels voor cliënten opleggen, zoals per se op een bepaalde tijd ontbijten. Eigen regie betekent ook dat de ‘agenda’ van de patiënt leidend is. Bijvoorbeeld als de patiënt aan het douchen is, dan komt de psychiater later terug. En vroegtijdig signaleren als er wat is, of toch medicatie nodig is.”
Verpleegkundige: “We hebben ons werk niet goed gedaan als er een situatie ontstaat waarin een client ingesloten zou worden.” Belangrijk is: nog proactiever met elkaar overleggen en dreigende escalatie opsporen. Een ervaringsdeskundige werker: “Vanuit mijn ervaring kan ik een cliënt gerust stellen. Dat ik hem of haar begrijp. Met een kopje koffie erbij. Ik laat cliënten weten dat hulpverleners te vertrouwen zijn. Ook op die manier kan ik cliënten geruststellen.”
Campagnetour en petitie MIND
De campagnetour is een initiatief van MIND om de impact van eenzame opsluiting en mogelijke alternatieven vormen van liefdevolle zorg meer bekendheid te geven. Separeervrijwerken vraagt allereerst om een gezamenlijke wil tot verandering. Vervolgens moet dit leiden tot een nieuwe cultuur, ondersteund door fysieke en organisatorische aanpassingen en training van personeel. MIND hoopt met de tour professionals en instellingen te inspireren om dwang in de zorg te verminderen en om nauwer met elkaar samen te werken aan oplossingen waardoor eenzame opsluiting in de ggz stopt.
Daarnaast is door MIND op 13 mei 2025 de petitie Stop eenzame opsluitingaangeboden aan de leden van de tweede kamer. Meer dan 18.000 Nederlanders steunden deze petitie. Ook was MIND met het thema ‘liefdevolle zorg’ op 12 juni met ervaringsdeskundigen prominent aanwezig op het congres Voorkomen verplichte zorg.
Lees over eerdere bezoeken aan GGZ-instellingen
GGZ Reinier van Arkel (Den Bosch e.o.), 16-12-2025
GGZ Noord-Holland-Noord, 27-03-2025
GGZ Eindhoven, 03-06-2025
Bron: mindplatform.nl
Dit bericht is 133 keer gelezen.
