3 januari 2026 –  De mentale gezondheid van Nederlanders staat onder toenemende druk. Uit de recente Monitor Mentale Gezondheid van het RIVM en het Trimbos-instituut blijkt dat psychische klachten vaak samenhangen met factoren als werk, sociaal netwerk en leefstijl. Maar volgens psycholoog Gerard Furnée van psychologenpraktijk Feel It 2 is die conclusie te eenzijdig. In een reactie  stelt hij dat oorzaak en gevolg regelmatig worden omgedraaid.

“Een ongezonde leefstijl of sociaal isolement is zelden een bewuste keuze,” zegt Furnée. “Het is vaak een biologisch gevolg van een zenuwstelsel dat langdurig in de overlevingsstand staat.”

Jongvolwassenen onder druk
De monitor laat zien dat vooral jongvolwassenen kampen met gevoelens van angst, somberheid en stress. Mensen met betaald werk, sociale steun en een gezonde leefstijl scoren gemiddeld beter op mentale gezondheid. Beleidsadviezen richten zich daarom sterk op het versterken van deze zogenoemde beschermende factoren.

Volgens Furnée schuilt daarin een risico. “Wie mentaal gezond is, vindt inderdaad makkelijker werk en onderhoudt eenvoudiger sociale relaties. Maar bij psychische klachten werkt dat mechanisme meestal niet andersom. Dan zijn die factoren vaak juist het resultaat van herstel, niet de ingang.”

Leven in de overlevingsstand
De huidige nadruk op gedragsverandering — meer bewegen, gezonder eten, actiever leven — doet volgens Furnée onvoldoende recht aan de realiteit van mensen met psychische klachten. “Bij onverwerkt trauma of chronische angst staat het zenuwstelsel voortdurend ‘aan’. Dat leidt tot uitputting. Bij depressie zien we het tegenovergestelde: de energie is simpelweg op.”

In zo’n toestand kiezen mensen logischerwijs voor gedrag dat op korte termijn verlichting geeft. “Als opstaan al een enorme opgave is, ga je niet drie keer per week sporten of verse maaltijden koken. Dat is geen gebrek aan motivatie of discipline, maar een gebrek aan draagkracht.”

Kritiek op diagnosegericht denken
Ook de sterke focus op diagnoses binnen de geestelijke gezondheidszorg noemt Furnée problematisch. “Labels als depressie of angststoornis beschrijven symptomen, maar verklaren niet waar die vandaan komen.”

Volgens hem liggen de wortels van psychische klachten vaak in vroegere ervaringen. “Patronen die in de jeugd zijn ontstaan — zoals perfectionisme of voortdurende alertheid — kunnen op latere leeftijd leiden tot burn-out of angst. Als je alleen het huidige probleem behandelt, zonder die onderliggende dynamiek te onderzoeken, blijft het probleem terugkomen.”

Herstel begint bij de mens
De weg vooruit ligt volgens Furnée in het loslaten van symptoombestrijding en het kijken naar de mens achter de klacht. “Pas wanneer onderliggende onveiligheid, stress of trauma wordt aangepakt en het zenuwstelsel tot rust komt, ontstaat er ruimte. Sociale contacten en een gezonde leefstijl volgen dan vaak vanzelf — niet als doel op zich, maar als logisch gevolg van herstel.”

Bronnen
RIVM & Trimbos-instituut, Monitor Mentale Gezondheid (meest recente editie)
ANP, berichtgeving over reacties van psycholoog Gerard Furnée
Van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score – over trauma en het zenuwstelsel
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), informatie over mentale gezondheid en psychosociale determinanten

Dit bericht is 6 keer gelezen.