22 mei 2026 – De wachtlijsten in de ggz zijn al jaren een hardnekkig probleem. Tegelijkertijd groeit binnen het vakgebied het besef dat de traditionele, vaak langdurige behandeltrajecten niet voor elke cliënt de meest effectieve route zijn. Steeds meer professionals kijken kritisch naar het uitgangspunt waarop veel reguliere zorg is gebouwd: het idee dat psychische klachten primair bij het individu liggen, en dat het individu dus ook de plek is waar de behandeling zich op moet richten.

Maar wat als die aanname te smal is? Wat als klachten zoals burn-out, angst, depressie of trauma niet alleen wortelen in de psyche van één persoon, maar net zo goed in het systeem waarin diegene leeft en werkt?

Een verschuiving in denken
In de praktijk zien behandelaars steeds vaker dat cliënten die op individueel niveau aan herstel werken, terugvallen zodra ze terugkeren in dezelfde gezinssituatie, hetzelfde team of dezelfde werkdruk. De symptomen worden weliswaar verlicht, maar de onderliggende dynamiek blijft onaangetast. Dat roept de vraag op of de focus van behandelingen niet moet verbreden van het individu naar het bredere systeem waarin gedrag tot stand komt.

Deze gedachte is niet nieuw. Systeemtheorie, contextueel werken en gezinsdynamiek hebben al decennialang een plek binnen de psychologie. Wat wel verandert, is de positie die deze inzichten innemen in de behandelpraktijk. Waar systemisch werken lange tijd een specialisatie was, schuift het in een aantal stromingen op richting fundament.

De drie pijlers van GSGZ
Een van de meer expliciete uitwerkingen van deze verschuiving is de zogeheten GSGZ-benadering, een afkorting voor Geestelijke en Sociale Gezondheidszorg. Deze stroming gaat uit van drie pijlers die volgens de grondleggers samen bepalen of iemand duurzaam herstelt of niet:

1. Het onbewuste brein. Het uitgangspunt is dat het overgrote deel van menselijk gedrag onbewust wordt aangestuurd. Cijfers van rond de 95 procent worden veel genoemd in de neurowetenschap. Wie gedrag wil veranderen, zal dus iets moeten doen op het niveau waar dat gedrag ook daadwerkelijk ontstaat. Cognitieve gespreksvoering alleen schiet daarvoor volgens deze benadering vaak tekort.

2. De sociale context. Gedrag ontstaat niet in een vacuüm. Het wordt gevormd in interactie met partners, familie, collega’s en bredere systemen. Pas wanneer ook in dat systeem iets verandert, kan individueel herstel beklijven. Dat betekent dat behandeling niet stopt bij wat de cliënt in de spreekkamer doet, maar ook kijkt naar wat er daarbuiten gebeurt.

3. Eigen regie. De derde pijler legt nadruk op de verantwoordelijkheid die de cliënt zelf draagt voor het eigen herstelproces. Niet als verwijt, maar als voorwaarde voor blijvende verandering. Zonder eigen regie blijft een traject afhankelijk van de behandelaar, en juist dat staat duurzaam herstel in de weg.

De combinatie van deze drie elementen is wat de GSGZ-benadering volgens haar voorstanders onderscheidt van een puur individuele behandeling. Klachten worden gezien als symptomen van een onderliggend probleem, en de aanpak richt zich daarom op die oorzaak in plaats van op symptoombestrijding.

Wat betekent dit voor de praktijk?
Voor behandelaars die werken volgens deze principes ziet een traject er anders uit dan in veel reguliere settings. De doorlooptijden zijn doorgaans korter, soms enkele weken tot een paar maanden, omdat de behandeling zich direct richt op de oorsprong van de klacht. Er wordt actief gewerkt aan psycho-educatie, zodat de cliënt begrijpt wat er gebeurt en waarom een interventie werkt. En er is aandacht voor het systeem rond de cliënt: partners, ouders, leidinggevenden, soms hele teams worden bij het proces betrokken.

Voor professionals die hierin geschoold willen worden, zijn de afgelopen jaren verschillende opleidingstrajecten ontstaan. Zo is er een masteropleiding GSGZ psychologie van 2,5 jaar die zich expliciet richt op deze geïntegreerde aanpak, en die ook openstaat voor professionals buiten de klassieke ggz, zoals coaches, HR-professionals en bedrijfsartsen. Daarnaast worden er basis- en verdiepingsopleidingen aangeboden in onderwerpen als systemisch werken, karakterstructuren en stress- en burn-outtherapie.

Kritiek en kanttekeningen
Het is goed om op te merken dat deze benadering ook kritische vragen oproept. Korte trajecten klinken aantrekkelijk, maar de complexiteit van bijvoorbeeld ernstige psychiatrische problematiek, chronische trauma’s of comorbiditeit laat zich niet altijd in een paar maanden adresseren. Cijfers over effectiviteit zijn voor een belangrijk deel afkomstig uit retrospectief onderzoek binnen de praktijk zelf, en aanvullend onafhankelijk onderzoek is gewenst om de claims breder te kunnen wegen.

Daarnaast is er binnen het werkveld discussie over de positionering van GSGZ ten opzichte van de bestaande ggz-structuren. Werkt het complementair, of als alternatief? En hoe verhouden de kortdurende, oorzaakgerichte trajecten zich tot de structurele zorgvraag van mensen met langdurige psychische problematiek?

Een breder gesprek
Wat de uitkomst van die discussies ook wordt, de bredere beweging waar GSGZ onderdeel van is, raakt aan een vraag die het hele veld bezighoudt: hoe maken we mentale zorg effectiever, korter waar dat kan, en duurzamer in resultaat? In een tijd waarin de instroom in de ggz blijft toenemen en de capaciteit onder druk staat, is dat geen academische vraag meer.

Bron: persbericht

Dit bericht is 3 keer gelezen.