22 januari 2026 – Hoe verbonden zijn hart en hersenen werkelijk? Eva Dijkstra promoveerde begin juni op de hart-brein koppeling als voorspeller voor het effect van hersenstimulatie bij depressie. Samen met haar promotor, neurowetenschapper Alexander Sack, zoekt ze naar gepersonaliseerde routes in het donker. Een gesprek over depressie, hersenstimulatie en de hoop die wetenschap biedt, op de website van de Maastricht University.

In de poëzie, in de liefde en de literatuur zijn hart en hoofd al eeuwenlang verbonden. Maar ook in de klinische praktijk, en dus in het wetenschappelijke veld van hersenonderzoek, zijn hart en brein aan elkaar gekoppeld. Onderzoekers zoeken hoe lichaam en geest, emotie en cognitie, fysiologie en gedrag in elkaar grijpen – niet alleen in theorie, maar ook in behandelkamers.

Depressie
Depressie is een volksziekte. Wereldwijd lijden 300 miljoen mensen aan deze stemmingsstoornis; in Nederland ruim een miljoen, zo stellen Alexander Sack en Eva Dijkstra. Psychotherapie helpt soms. Medicatie ook. Maar wat als niets werkt? Dan is er sinds 2017 een behandeling die hoop biedt: rTMS, repetitieve transcraniële magnetische stimulatie. Geen pillen, geen operaties, maar elektromagnetische pulsen gericht op specifieke hersengebieden. Dankzij onderzoekers als Sack en voorlopers als Dijkstra wordt de techniek steeds persoonlijker toepasbaar.

“In het begin dacht men: dat zal wel weer zo’n hype zijn,” zegt Dijkstra. Ze studeerde neurowetenschappen in Amsterdam en raakte tijdens haar master betrokken bij een deep brain stimulation-project. “Daar ontdekte ik hoe krachtig hersenstimulatie in de praktijk kan zijn – het liet me niet meer los.” Samen met haar moeder – psychiater – richtte ze in de Jordaan Neurowave op, een van de eerste praktijken in Nederland die zich toelegde op rTMS. Inmiddels telt haar team tien mensen. “We behandelen mensen met therapieresistente depressie, en ook mensen met een angststoornis (Obsessieve Compulsieve Stoornis). De resultaten zijn bemoedigend.”

Die praktijkervaring voedde haar promotieonderzoek. Met Sack en  Martijn Arns van Brainclinics in Nijmegen als supervisor onderzocht ze twee biomarkers om het effect van rTMS te voorspellen: slaapstoornissen en de zogeheten hart-brein koppeling. “Slaapstoornissen bleken weinig voorspellend,” zegt Dijkstra. “Maar bij hart-brein koppeling zagen we iets opvallends.”

Respons
Sack knikt. “Als je precies het juiste hersengebied weet te raken, zie je een meetbare verandering in de hartslag. Die verandering vertelt iets over de effectiviteit van de stimulatie. Hoe gerichter je het gebied kiest, hoe beter de behandeling aanslaat. De effectiviteit van rTMS staat niet meer ter discussie; het gaat nu om verfijning en personalisering.”

In de praktijk ziet dat er zo uit: de patiënt krijgt een hartslagband om, neemt plaats in de rTMS-stoel en verschillende hersenplekken worden kort gestimuleerd. De hartslagrespons tijdens deze test helpt bepalen welke plek binnen de DLPFC (dorsolaterale prefrontale cortex) het meest geschikt is. In haar studie bij 101 patiënten was die respons 29% tegenover 11% bij wie de koppeling ontbrak.

“Het mooie,” zegt Sack, “is dat deze methode eenvoudig en schaalbaar is. Je hebt geen dure technologie nodig. En het spreekt tot de verbeelding: hart en hoofd die met elkaar in gesprek zijn.”

Verzekerd 
Sack is al ruim twintig jaar verbonden aan de Universiteit Maastricht. Als pionier combineerde hij als een van de eersten TMS met fMRI. “Maastricht is wereldwijd toonaangevend op het gebied van high-field fMRI en niet-invasieve hersenstimulatie. We hebben hier iets bijzonders opgebouwd.”

In 2015 nam hij het initiatief tot de Stichting Hersenstimulatie, een Vlaams-Nederlands netwerk dat rTMS op de kaart zette. Dankzij hun inspanningen is de behandeling sinds 2017 opgenomen in het basispakket. “Een mijlpaal,” zegt Sack. “Het kostte jaren van onderhandelen met zorgverzekeraars en autoriteiten. Maar nu kunnen duizenden patiënten ervan profiteren.”

Verzekerd 
Sack is al ruim twintig jaar verbonden aan de Universiteit Maastricht. Als pionier combineerde hij als een van de eersten TMS met fMRI. “Maastricht is wereldwijd toonaangevend op het gebied van high-field fMRI en niet-invasieve hersenstimulatie. We hebben hier iets bijzonders opgebouwd.”

In 2015 nam hij het initiatief tot de Stichting Hersenstimulatie, een Vlaams-Nederlands netwerk dat rTMS op de kaart zette. Dankzij hun inspanningen is de behandeling sinds 2017 opgenomen in het basispakket. “Een mijlpaal,” zegt Sack. “Het kostte jaren van onderhandelen met zorgverzekeraars en autoriteiten. Maar nu kunnen duizenden patiënten ervan profiteren.”

 Toepassing
Toch is rTMS niet de eerste stap in het behandeltraject. Volgens de Nederlandse richtlijn komt de therapie pas na twee mislukte behandelpogingen. “Dat vinden we jammer,” zegt Dijkstra. “We zien in de praktijk dat veel mensen er baat bij hebben. Daarom willen we beter begrijpen voor wie deze behandeling het meest geschikt is. Door te onderzoeken welke persoonlijke kenmerken bepalen wie goed reageert op rTMS, kunnen we de therapie gerichter en eerder inzetten. Zo maken we de behandeling niet alleen effectiever, maar ook persoonlijker.”

Beiden zetten zich actief in om kennis over de behandeling te verspreiden. Dijkstra als voorzitter van de klinische commissie van de Stichting Hersenstimulatie; Sack als onderzoeker, spreker en docent. Ze geloven dat AI in de toekomst rTMS nog persoonlijker kan maken. “Stel je voor dat je tijdens de behandeling real-time kunt bijsturen op basis van hartslagdata,” zegt Dijkstra. “Dat zou revolutionair zijn.”

“Wat mij raakt,” vult Sack aan, “is dat we iets klinisch-technisch tastbaar kunnen maken voor patiënten. Als je kunt uitleggen dat hun hartslag letterlijk laat zien hoe hun hersenen reageren – dan ontstaat vertrouwen.”

De samenwerking tussen Sack en Dijkstra is een voorbeeld van hoe wetenschap, praktijk en ondernemerschap elkaar kunnen versterken. Sack begeleidde haar promotie als externe PhD. “We hebben flink wat ideeën over tafel gegooid,” zegt Dijkstra glimlachend. “En ik voelde me altijd welkom, ook al werkte ik meestal in Amsterdam.”

“Eva is een uitzonderlijke combinatie van onderzoeker en ondernemer,” zegt Sack. “En haar werk laat zien dat fundamenteel hersenonderzoek ook maatschappelijke impact kan hebben. Met de groeiende bekendheid van rTMS en de vraag naar gepersonaliseerde zorg ziet de toekomst er hoopvol uit.”

Alexander Sack is hoogleraar Brain Stimulation and Applied Cognitive Neuroscience aan de Universiteit Maastricht. Hij is gespecialiseerd in de combinatie van TMS en fMRI en stond aan de wieg van de rTMS-behandeling bij depressie. Sack is oprichter van de Stichting Hersenstimulatie en werkt aan toepassingen van neuromodulatie binnen fundamenteel en klinisch hersenonderzoek.

Eva Dijkstra is neurowetenschapper, ondernemer en oprichter van Neurowave, een rTMS-praktijk in Amsterdam. Ze promoveerde in juni 2025 aan de Universiteit Maastricht op haar onderzoek naar hart-brein koppeling als biomarker voor gepersonaliseerde depressiebehandeling. Ze is voorzitter van de wetenschappelijke commissie van de Stichting Hersenstimulatie.

Bron: maastrichtuniversity.nl

Dit bericht is 10 keer gelezen.