Zo werkt stress in het menselijk lichaam

Facebooktwitterlinkedinmail

12 juni 2019 – Niet alleen ouderen hebben last van stress, ook steeds meer jongeren ervaren meer spanning dan ooit en steeds vaker komt het in het nieuws dat jongeren kampen met burn-outs. Maar wat is stress en hoe werkt het eigenlijk in het menselijk lichaam?

De Nederlandse encyclopedie geeft aan dat er 22 verschillende betekenissen zijn van stress.
Een kleine greep uit de 22 betekenissen.

Stress is:

  • een fysiologische toestand van het lichaam. In bedreigende situaties maakt het lichaam adrenaline en noradrenaline aan waardoor we in een staat van opwinding raken. Deze stress is functioneel omdat we hierdoor lichamelijk snel kunnen reageren. Vanuit onze oerinstincten hebben we in stresssituaties namelijk maar 2 keuzes: vluchten of vechten.
  • grote geestelijke druk of spanning; door al die zorgen heeft hij veel last van stress
  • [medisch] spanning, geestelijke druk.
  • een verstoord evenwicht tussen de (individuele) draagkracht van de werknemer en de draaglast die het bedrijf zijn personeel oplegt. Wanneer men een teveel aan stress voor een langere tijd ondervindt, en er is geen tijd voor herstel, kan men hiervan ziek worden.

Stress wordt vooral geassocieerd met een negatieve lading. Maar dat is niet altijd het geval. Er is namelijk positieve en negatieve stress. Met positieve stress wordt er bedoeld dat je je energiek, optimistisch en klaar voor de uitdaging voelt; je gaat een bungeejump maken of je gaat naar een sollicitatiegesprek toe met kriebels in je buik. De spanning die je voelt, is eigenlijk het klaarmaken van het lichaam om een uitzonderlijke prestatie te gaan leveren. Je kunt je langer focussen bij het sollicitatiegesprek bijvoorbeeld.

Met negatieve stress bedoelt men dat iemand buikpijn heeft voor een vergadering, dat iemand examenstress heeft of een hopeloos gevoel krijgt als hij kijkt naar een overvol bureau met (huis)werk. In wezen is het hetzelfde alleen werkt stress in het tweede geval belemmerend en is het negatief. Negatieve stress blokkeert je.

De werking van stress
Om stress te begrijpen moeten we kijken naar figuur 1 die weergeeft hoe het zenuwstelsel werkt. Het zenuwstelsel bestaat uit twee verschillende delen: het centrale zenuwstelsel en het perifere zenuwstelsel. Het perifere zenuwstelsel bestaat uit de zenuwen buiten de hersenen en het ruggenmerg. Stress wordt gereguleerd door het perifere zenuwstelsel dat bestaat uit het somatische en het autonome zenuwstelsel. Het autonome zenuwstelsel is het deel dat niet onder invloed staat van de wil en bestaat uit het sympathische en parasympatische zenuwstelsel. De belangrijkste functie van het sympathische zenuwstelsel is de voorbereiding van het lichaam op een veeleisende situatie of een noodsituatie, ofwel een fight-or-flight-situatie. 

pastedGraphic.pngfiguur 1

Wanneer het lichaam in een noodsituatie terecht komt, komen er stresshormonen vrij. Wat er tijdens zo’n situatie gebeurt is dat het eerste systeem, het sympathische zenuwstelsel, zorgt dat het lichaam onmiddellijk wordt klaargestoomd voor actie. Het bloed wordt uit de organen getrokken en naar de spieren gestuurd. Je begint te zweten, zodat je na de explosieve actie weer kunt afkoelen. Dit gebeurt onder invloed van het hormoon adrenaline en noradrenaline. Na enkele minuten treedt het tweede systeem in werking; de hypofyse. De hypofyse geeft de bijnieren opdracht om cortisol te produceren. Cortisol breek de eiwitten in spieren af waardoor er aminozuren en glucose vrijkomt. Van de glucose wordt energie gemaakt. Het verhoogde bloedglucose wordt gebruikt als brandstof voor de spieren. 

Stresshormoon cortisol
Cortisol wordt ook wel het stresshormoon genoemd omdat het vrijkomt bij zowel lichamelijke als mentale stress. Bij mentale spanning treedt dus hetzelfde mechanisme in werking als bij lichamelijke stress terwijl de lichamelijke reactie (het vechten of vluchten) uitblijft. 

pastedGraphic_1.png Figuur 2 (Afbeelding uit Druk, druk, druk… Over vitaliteit en stressbestendigheid)

 

In figuur 2 zie je dat van tijd tot tijd een stresspiek geen probleem is. Het houdt je lichaam veerkrachtig. Zolang spanning en ontspanning elkaar regelmatig afwisselen en in balans zijn, kun je dit tempo heel goed volhouden. Maar als er constant stresspieken zijn, zoals in figuur 3, dan wordt het problematisch. Je ziet dat de spanning steeds op dezelfde hoogte blijft en niet afneemt. Dit is de uitputting van het lichaam. Je kunt maar een bepaalde tijd spanning aan daarna heeft lichaam rust nodig. 

pastedGraphic_2.png Figuur 3. (Afbeelding uit Druk, druk, druk… Over vitaliteit en stressbestendigheid)

Cortisol remt namelijk ook het afweersysteem. De functie van het afweersysteem wordt in een stressvolle periode als het ware uitgesteld om alle energie te richten op de fight-or-flight-reactie. Je bent dus vatbaarder voor ziekten omdat je lichaam alle energie die het heeft gebruikt om in die constante stressstand te kunnen blijven functioneren.

Het is dus belangrijk dat iedereen spanning met ontspanning afwisselt. Of je nu jong of oud bent. Door de spanning met ontspanning af te wisselen blijft het lichaam in balans en kun je beter omgaan met een drukkere periode. Omdat je in een rustige periode de tijd hebt gehad om je op te laden voor nieuwe spanning. 

Auteur: Rianne van Nieuwkoop

Bronnen

  • Bakker, M. (2013). ProActive Nursing: klinische problematiek inzichtelijk, Observeren, ordenen & oordelen. Den Haag, Nederland: Boom Lemma.
  • Encyclo.nl. (z.j.). Begrip: stress. Geraadpleegd op 24-05-2019. Van http://www.encyclo.nl/begrip/stress
  • Jongh, de R. (04-05-2010). Wat doet stress met ons lichaam en brein. Geraadpleegd op 24-05-2019. Van https://www.psychologiemagazine.nl/artikel/wat-doet-stress-met-ons-lichaam-en- brein/#
  • Berga, S.L. Et all. (2005) Medisch handboek (2e ed.) Houten, Nederland: Bohn Stafleu van Loghum.
  • Peerlings, W. (2008). Stress kids. Tielt, Nederland: Lannoo.
  • Pek, A. (21-05-2015). Stress- herken de fysieke signalen. Geraadpleegd op: 24-05-2019. Van https://www.psychologiemagazine.nl/artikel/stress-herken-de-fysieke-signalen/
  • Petri, C., & Bouman, J. (2009). Druk, druk, druk… Over vitaliteit en stressbestendigheid. Zaltbommel, Nederland: Thema
  • Wetenschap.infonu. (30-06-2014). Zenuwstelsel, indelingen van het zenuwstelsel. Geraadpleegd op 24-05-2019 Van https://wetenschap.infonu.nl/anatomie/135485-zenuwstelsel-indelingen-van-het- zenuwstelsel.html.

Zie ook : Herken jij de drie fasen van stress? 

 

Dit bericht is 2659 keer gelezen.

Facebooktwitterlinkedinmail