E-mental health bij depressie helpt goed

Facebooktwitterlinkedinmail

e-health

16 juni 2015 –Hulpverleners en/of psychologen zijn van mening dat E-Mental Health bij een depressie op drie manieren kan worden ingezet: preventief, als luisterend oor en in combinatie met fysieke hulp. Toch blijkt het onderzoek van ICOM dat E-Mental Health wel degelijk zeer goed helpt bij depressies.

In Nederland krijgen jaarlijks 737.000 mensen een depressie waarvan 9% jongeren.[1] De kosten voor deze zorg zijn hoog en de wachtrijen zijn lang. Online psychische hulp kan gemiddeld 10 tot 20% van deze lasten wegnemen.

In de afgelopen jaren is er veel onderzoek gedaan, naar wat men E-Mental Health noemt. Dit zijn online interventies voor psychische stoornissen zoals depressies, angststoornissen en eetstoornissen. Nederland loopt internationaal gezien voor op het bieden van online hulp, er maken naar schatting zo’n 100.000 Nederlanders, met een gemiddelde leeftijd van 42 jaar, gebruik van deze methode[2]. Tegenwoordig worden zelfs online interventies vergoed door de zorgverzekeraar. Het gemak, de anonimiteit en de laagdrempeligheid zijn de meest aantrekkelijke factoren van E-Mental Health.

Tegenwoordig is preventie en het behandelen van psychische problemen ondenkbaar zonder het internet. Vooral op het gebied van depressiepreventie en angstpreventie blijkt online psychische hulp zeer effectief.

Het probleem

In hoeverre kan E-Mental Health mensen écht helpen op bijvoorbeeld het gebied van de meest voorkomende stoornis; een depressie? Wat zeggen de aanbieders van E-Mental Health en hoe goed en persoonlijk is de online psychische hulp? Werkt E-Mental Health daarnaast aanvullend op andere psychische zorg? Deze vragen beantwoord ik door gebruik te maken van deskresearch en fieldresearch.

Door gebruik te maken van vele (wetenschappelijke) artikelen kun je al een heel eind komen. Er zijn veel resultaten bekend over E-Mental Health en deze zijn zeer positief. Daarbij is het belangrijk om aan de aanbieders van E-Mental Health te vragen wat het onderscheid is tussen online en fysieke hulp en wat de beweeg redenen zijn van mensen die voor een online behandeling kiezen. Hiervoor heb ik een drietal interviews afgenomen met organisaties die E-Mental Health aanbieden. Daarnaast heb ik driemaal deelgenomen aan een anonieme chat met een online hulpverlener.

De groei van E-Mental Health

De vraag naar E-Mental Health wordt steeds groter. Men heeft vaak moeite om te praten over bijvoorbeeld een depressie met familie of vrienden en ook het krijgen van een stigma speelt, met name onder jongeren, een grote rol. E-Mental health is snel, je hebt niet te maken met lange wachttijden en het wordt vaak preventief ingezet.

Ook kan je zelf kiezen wat voor behandeling je krijgt. Er zijn vier soorten manieren: het signaleren van een probleem, niet begeleide hulp zoals een online cursus, begeleide hulp en psychotherapie via het internet.[3]

Nederland loopt internationaal gezien een heel eind voorop met de ontwikkelingen en behandelingen op het gebied van E-Mental Health. Er zijn al meer dan 120 soorten behandelingen en er komen er steeds meer bij. [4]Daarbij is er de afgelopen vijf jaar veel onderzoek gedaan, de cijfers hiervan zijn erg positief. Het belangrijkste resultaat is dat E-Mental Health net zo goed blijkt te werken als (en soms zelfs beter dan) normale psychische hulp. Het Trimbos Instituut werkt aan de verbetering van E-Mental Health en heeft dan ook een keurmerk ontwikkeld zodat men weet welke websites goed zijn om te gebruiken voor een behandeling.[5]

Volgens psycholoog Frank Koster van psyfit.nl heeft E-Mental Health met name effect door het vaste stramien dat wordt aangehouden bij de behandelingen. ‘Uit onderzoek is gebleken dat het aanhouden van een vast stramien het meest effectief is. Psychologen willen hier wel eens van afwijken bij fysieke behandelingen’ vertelt Koster.

Is E-Mental Health een aanvulling op andere psychische zorg?

Deze probleemstelling heb ik aan een drietal medewerkers gesteld die werkzaam zijn bij organisaties die E-Mental Health bieden. Koster: ‘Je kunt het zien als een aanvulling op psychische hulp, maar ook als een stap vóór fysieke psychische hulp. Hierbij kijken we dus eerst of preventie mogelijk is.’

Ook sprak ik Karin Schipper, coördinator van pratenonline.nl. Zij vertelde mij dat ze bij PratenOnline E-Mental Health niet als een aanvulling zien op psychische zorg, maar als een oplossingsgerichte vorm van psychische zorg.

Lieske Willemse is vrijwilliger bij 113online; een website en hulplijn waar mensen met suïcidale gevoelens terecht kunnen. Willemse vindt juist dat E-Mental Health een aanvulling is op de psychische zorg. ‘Ik denk dat mensen er erg veel aan kunnen hebben en recente onderzoeken ondersteunen dit. Bij 113 zien we veel mensen in de lijnen die al hulp en behandeling krijgen, maar bij de reguliere hulpverlening suïcidale gedachten niet durven te verwoorden of op zoek zijn naar een luisterend oor in de momenten dat zij het moeilijk hebben. Ik denk dat 113online dan een goede aanvulling is op de reguliere zorg.’

Hoe persoonlijk is E-Mental Health?

Je kunt je afvragen of E-Mental Health wel persoonlijk is. Hoe kun je iemand immers helpen zonder persoonlijk contact? Toch wordt online psychische hulp als redelijk persoonlijk ervaren, omdat men comfortabel is achter de computer en zich in een vertrouwde omgeving bevindt waardoor ze soms meer los kunnen laten. Een online cursus is niet zo persoonlijk maar online begeleiding en bellen is al veel persoonlijker. Daarentegen wordt online chatten vaak als minder persoonlijk ervaren omdat het chatten meestal eenmalig is. Ik heb zelf ook drie keer een online chat geprobeerd om te kijken in hoeverre een hulpverlener mij met een probleem kon helpen. Ik vond de hulpverleners niet erg doortastend. Daarnaast viel mij op dat de hulp gebonden was aan een tijdslimiet. De hulpverlener wees mij vrijwel direct op het feit dat ik slechts een half uur de tijd kreeg. Bij het derde gesprek kwam de psycholoog zelfs niet opdagen.

Willemse: ‘Als vrijwilliger spreek ik zelden dezelfde mensen twee keer, maar zelfs in een gesprek van een uur merk ik regelmatig dat je echt contact kunt leggen met mensen en hen kunt helpen. Ik denk dat als je meerdere keren met een zelfde persoon chat, zoals bij de professionele hulpverlening, het persoonlijke contact nog beter zal zijn. E-Mental Health mag dan anoniemer zijn dan normale hulpverlening, maar wanneer je betrokken bent en de hulpvrager zich er ook voor open stelt kun je op een persoonlijke en goede manier contact leggen met iemand.’

In hoeverre kan een depressie worden behandeld met E-Mental Health?

Uit onderzoek en de interviews blijkt dat je enkel met weinig tot matige klachten behandeld kunt worden met E-Mental Health. Maar hoe weet je hoe erg iemand depressief is? Veel bedrijven maken gebruik van een screening. Dit kan op vele manieren. De meest voorkomende manier is een test die vaak is gebaseerd op de Beck Depression Inventory. Dit is een wetenschappelijk onderbouwde zelftest die internationaal wordt gebruik om de mate van een depressie te meten.

Schipper: ‘Omdat onze online hulp vooral oplossingsgericht is, merk je snel genoeg bij welke mensen dat wel en niet werkt. Onze mensen zijn er goed voor opgeleid en hebben jaren lang ervaring waardoor ze al snel middels het stellen van vragen kunnen concluderen dat iemand meer hulp nodig heeft.’

Ook wordt er vaak bij een depressie een blended behandeling ingezet. Dit houdt in, dat iemand met een depressie zowel een fysieke als een online behandeling krijgt. Tot slot moeten we er ook rekening mee houden dat E-Mental Health is ontwikkeld om een direct luisterend oor te bieden en zo de klachten te verlichten.

Op basis van een meta-analyse van het ICOM kan er met enige zekerheid gezegd worden dat online hulp bij een depressie klinisch en economisch effectief is.[6]

Conclusies

Uit onderzoek blijkt dat online psychische hulp even goed dan wel beter is dan fysieke hulp en ook hulpverleners zien E-Mental Health als een zeer goede keuze. Eén op de zeven interventies zijn effectief en twee derde van het aanbod van E-Mental Health is gratis en anoniem. Nederland loopt ver voorop op het gebied van E-Mental Health en er zijn al vele soorten behandelingen ontwikkeld.

Men ervaart onduidelijkheid over de kosten en betrouwbaarheid en ook dokters en psychologen zijn nog niet overtuigd van de werking van E-Mental Health.

Een depressie kan online enkel bij matige of lichte klachten worden behandeld. Uit onderzoek blijkt dat men E-Mental Health als een alternatief ziet naast het gewone aanbod maar hulpverleners hebben hier wisselende meningen over. [7]

Daarbij is misschien wel het grootste voordeel dat E-Mental Health ook goed preventief in kan worden gezet terwijl fysieke psychische hulp pas mogelijk is bij het concluderen of vermoeden van een psychische stoornis.

Discussie

Er komen een aantal duidelijke discussiepunten uit het onderzoek naar voren.

Het is bijzonder dat er veel onderzoek is gedaan en daar zeer positieve cijfers uitkomen terwijl nog veel wordt getwijfeld over de betrouwbaarheid en kosten. Er is dan ook niet te verwachten dat doctoren en psychologen ook hun twijfels hebben bij E-Mental Health. Het antwoord hierop is simpel maar wordt niet uitgesproken in de onderzoekresultaten. Koster: ‘Er zijn inderdaad heel veel positieve resultaten uit onderzoeken gebleken. Echter, Er zit hier een addertje onder het gras omdat er enkel resultaten bekend zijn van mensen die de online behandelingen afronden. De uitval wordt niet meegenomen in de resultaten.’

Concluderend, het is duidelijk wat E-Mental Health kan bieden bij een depressie maar niet in hoeverre iemand met een depressie kan worden geholpen. Uit onderzoek blijkt dat dit enkel bij weinig dan wel matige klachten kan worden behandeld. Ook hulpverleners en psychologen zijn van mening dat E-Mental Health bij een depressie op drie manieren kan worden ingezet: preventief, als luisterend oor en in combinatie met fysieke hulp. Toch spreekt het onderzoek van ICOM dit tegen. Hieruit blijkt dat E-Mental Health wel degelijk zeer goed helpt bij depressies.

 

Julika van Royen

[1] (Riper, et al., 2007)
[2] (Dorresteijn, 2013)
[3] (Blankers, 2013)
[4] (Santen, 2012)
[5] (Blankers,2013)
[6] (Riper, et al., 2007)
[7] (Santen, 2012)

Dit bericht is 1514 keer gelezen.

Facebooktwitterlinkedinmail